Inhoud van de 101e jaargang no. 3 juni 2004

• Jan Cuppen, Theodoor Heijerman, Paul van Wielink en Antoon Loomans,
  Veelkleurig Aziatisch lieveheers beestje in opmars
  
• Dick de Vos,
  Mijn favoriet: de Nachtegaal
  

• Jan Willem Wertwijn,
  Plantengallen onder de loep

• Jojanneke Bijkerk en Jan Willem Wertwijn,
  Ramshoorngal Andricus aries nieuw voor Nederland

• Marijke van Damme-Jongsten en Laurens Sparrius,
  Hommels op herhaling
  

• Marijke van Damme-Jongsten,
  Nieuw waarnemingsproject: Vlinders gezocht!
  

• Marguerite Sweers,
  Koninginnepage nog net niet verknipt

• Gerrit Keizer,
  Paddestoelen en zwammen op houtspaanders (I)
  

• Marcel Hospers,
  Draadgentiaan en Dwergbloem na halve eeuw terug in Drente

• Rita Woudstra,
  Mededelingen uit de Vertegenwoordigende Vergadering 17 april 2004

• Fop Fockens,
  Nieuw erelid van de KNNV: Wouter van den Bosch

• Jelle Schuurmans,
  DVD met alle honderd jaargangen Natura

Rubrieken

• Gevonden en verloren (3)
  Joost Kazus
  Veertig jaar later op de Duivelsberg

• Bladspiegel

• Stuifmeel, KNNV-Verenigingsnieuws

• KNNV-Uitgeverij 

Lieveheersbeestjes worden beschouwd als nuttige dieren. Veel soorten eten vooral bladluizen, maar er zijn ook lieveheersbeestjes die leven van andere plaaginsecten. Een aantal soorten wordt, met succes, gebruikt als bestrijders van plagen in de glastuinbouw en in de open lucht. Zowel inheemse als uitheemse soorten worden daarvoor uitgezet. Eén daarvan is het Veelkleurig Aziatisch lieveheersbeestje (Harmonia axyridis, Pallas). Deze soort heeft zich recent in Nederland gevestigd. Of dit als een aanwinst, als faunavervalsing of zelfs als bedreiging voor onze fauna en biodiversiteit moet worden gezien, is onderwerp van onderzoek (zie ook autualiteiten - oproepen).

Mijn favoriet: de Nachtegaal

Dick de Vos (vox@spidernet.nl) is in zijn vrije tijd natuurgids voor de IVN-afdeling Leiden en publicist op het gebied van natuur, onder andere voor Natuurmonumenten. Eind 2004 verschijnt van hem en Luc de Meersman een boek over vogelzang bij de KNNV Uitgeverij, getiteld 'Wat zingt daar?' Voor de rubriek Mijn favoriet koos Dick de Vos voor een uitbundige zanger, namelijk de Nachtegaal.

Plantengallen onder de loep

Op bomen, planten en paddestoelen komen allerlei soorten gallen voor. Een gal is een vergroeiing van een of meer cellen, die ontstaat doordat een vreemd organisme het plantaardig materiaal binnendringt. Gallen worden veroorzaakt door mijten, insecten (zoals galmuggen, galwespen, bladwespen en bladluizen) en schimmels (roesten, branden en heksenbezems). Het beschadigde weefsel van de plant of de schimmel raakt geprikkeld en probeert de indringer in te kapselen. De indringer maakt vervolgens gebruik van het ontstane weefsel om in te leven en van te eten. Jan Willem Wertwijn schreef een artikel over de leefwijze van deze dieren.

Ramshoorngal Andricus aries nieuw voor Nederland

Eind mei 2003 vinden P. Kerkhof en J.W. Wertwijn in Park Spoorzicht, Diemen, (kilometerhok 126x484), twintig exemplaren van een onbekende gal. Deze gallen groeien op de takken van een ongeveer zesjarige zomereik op een relatief droog en beschut deel van het terrein. Een determinatiepoging met het Gallenboek van Docters van Leeuwen [1982] mislukt. Ze sturen een foto van de gal naar J. Bijkerk (van www.plantengallen.com), die de soort onmiddellijk herkent als Ramshoorngal (Andricus aries).

Hommels op herhaling

In 1994 voerde de KNNV voor het eerst een hommelzoekactie uit. Het succes daarvan werkte nog jarenlang door en leverde iedere zomer veel bellers en briefschrijvers op die meer over hommels wilden weten en met vragen bij ons kwamen. Dat was de aanleiding om in de zomer van 2003 nogmaals een publieksactie te doen met hommels als onderwerp.Marijke van Damme-Jongsten en Laurens Sparrius zetten de resultaten op een rij.

Nieuw waarnemingsproject: Vlinders gezocht

Nieuw waarnemingsproject: Vlinders gezocht!, Marijke van Damme-Jongsten Deze zomer organiseert de KNNV een zeer laagdrempelig vlinderproject onder het motto "Vlinders gezocht!"  We zijn zeer benieuwd naar waarnemingen van de Atalanta, Dagpauwoog, Kleine vos, Landkaartje, Gehakkelde aurelia, Citroenvlinder, Boomblauwtje en Kolibrievlinder.

Koninginnepage nog net niet verknip

Marguerite Sweers is lid van de KNNV-afdeling Arnhem. Zij schreef een artikel over een zeldzame vlinder en een bijzondere rups in haar tuin. Zij signaleerde een Koninginnepage in Zwolle. De rups snoepte van peen en pastinaak.

Paddestoelen en zwammen op houtspaanders (I)

Aansluitend op het in Natura 2004/1 verschenen artikel over franjehoeden en donsvoetjes op houtspaanders in Peelo [Bettenbroek, 2004] worden in een reeks van drie korte artikelen de plaatjes- en buikzwammen voorgesteld die in Rotterdam en omgeving op houtsnippers werden aangetroffen. Als eerste komen hier de al door Bettenbroek genoemde geslachten van plaatjeszwammen aan bod, alsmede de Leemhoeden. De volgende aflevering behandelt de overige plaatjeszwammen en het laatste artikel gaat over de buikzwammen.

Draadgentiaan en Dwergbloem na halve eeuw terug in Drente

Iedere Drent weet dat de reuzen Ellert en Brammert nog steeds in het Ellertsveld in Drenthe wonen. Maar de laatste lilliputters van Drenthe zijn vijftig jaar geleden voor het laatst gezien... Marcel Hospers vond de Draadgentiaan en de Dwergbloem terug.

Mededelingen uit de Vertegenwoordigende Vergadering 17 april 2004

Ondanks het mooie weer waren ongeveer honderd vertegenwoordigers van afdelingen, commissies, werkgroepen en andere belangstellenden naar Hotel Haarhuis gekomen. Het was weer een vrolijk gepraat in de wandelgangen Het openingswoord van voorzitter Anton van Weelderen sloot daarbij aan met als motto: "Heb aandacht voor elkaar binnen de KNNV en laat meer Nederlanders van de natuur genieten". Rita Woudstra doet verslag van de VV.

Nieuw erelid van de KNNV: Wouter van den Bosch

Natura biedt een verkorte weergave van de considerans bij de benoeming van

Wouter van den Bosch tot erelid van de KNNV, uitgesproken door

oud-voorzitter Fop Fockens.

DVD met alle honderd jaargangen Natura

Waar vonden NNV'ers van weleer de Kievitsbloem? Wat vond men van uitzaaien of uitsteken van wilde planten? Waar en wanneer werden er Kraanvogels gezien in Nederland? Groeit er in de Noord-Oostpolder Parnassia? Waar wordt de Paarse Schijnridderzwam gevonden?  Etcetera, enzovoorts. Vier jaar geleden is binnen de toenmalige Natura-redactie het idee geboren om bij de honderdste jaargang van het tijdschrift een compleet digitaal bestand uit te brengen van alle uitgaven van het verenigingsorgaan Natura.

Realisatie bleek toen echter niet haalbaar. Het idee heeft zijn aantrekkingskracht niet verloren en geprobeerd wordt het nu alsnog te verwezenlijken. Indien hiervoor voldoende belangstelling blijkt te bestaan, dan zal deze uitgave in de loop van volgend jaar beschikbaar komen. Prijs voor leden bij voorintekening: € 42,- (inclusief € 2,- verzendkosten). Na verschijnen van de DVD betalen leden € 52, -. Niet-leden betalen respectievelijk € 62,- of € 72,-. Of de uitgave werkelijk doorgaat, hangt mede af van de respons die we op deze aankondiging krijgen. Voorintekening is tot 1 september 2004 mogelijk bij de penningmeester (e-mail: penningmeester@knnv.nl, tel. (0499) 39 94 29, postadres: J.H. Schuurmans, Monnikenweg 2, 5682 PD Best). Graag met vermelding van het aantal exemplaren.

Rubrieken

Gevonden en verloren (3),
Veertig jaar later op de Duivelsberg

In ons land houden ongeveer tweeduizend liefhebbers zich bezig met de ruim vierentwintigduizend soorten ongewervelde dieren. Ruim de helft daarvan doet vlinders en libellen, zodat duizend vrijwilligers overblijven voor het kleinere spul. Deze keer schrijft Joost Kazus over die ongewervelden, over een uniek bodemdiertje, twee nieuwe libellen en een bijzondere loopkever, soorten die de Nederlandse fauna hebben uitgebreid.