Reacties op Natura no. 5 / oktober 2005

Gevonden & verloren

Geachte redactie,

Als sinds de jaren zeventig ben ik lid van de KNNV, c.q. geabonneerd op uw fraaie blad Natura. Kortom: niets dan lof. Maar toch gevoel ik nu de behoefte om in de spreekwoordelijke pen te klimmen en even iets recht te zetten.

In de rubriek Gevonden & Verloren geeft de heer Joost Kazus, voorzitter van de Commissie Juridische Zaken van de KNNV, op een speelse manier informatie over de natuur. In G&V (11) schrijft hij “ Goed kijken kost vanzelfsprekend tijd. Daarom is het vreemd dat enkele vrijwilligers van FLORON in twee dagen de flora van het hele eiland Schiermonnikoog in kaart hebben gebracht. Er werden meer dan vijfhonderd soorten gevonden en er zijn, vergeleken met de laatste inventarisatie in 1992, tientallen nieuwe bijgekomen. Maar ook enkele zeldzame verdwenen, zoals de honingorchis (Herminium monorchis). Zou er niet te vlug gekeken zijn?”

Voor een nietsvermoedende lezer is er klaarblijkelijk niks aan de hand, een aardig, prikkelend stukje. Maar ik ben geen nietsvermoedende lezer, ik was de medeorganisator van die “twee dagen”. Daarom nu de feiten: Eind juni inventariseerden 45 floristen uit heel Nederland (volgens Kazus dus “enkele”) op een uiterst systematische wijze alle km-blokken van Schiermonnikoog. Per vierkante km werd door een groepje van drie à vier personen zo’n drie à vier uur uitgetrokken. Eén terreintje in het bijzonder werd vrijwel letterlijk per vierkante meter afgekropen. Immers, hier groeit Herminium monorchis, een miezerig klein orchideetje. In 2004 wisten we samen met de plaatselijke plantenkenner Willem Penning, die alle Rode Lijst-soorten van Schier al jarenlang volgt, na heel lang zoeken anderhalf exemplaar te vinden, een volgroeid en een kleiner exemplaar. De heer Penning had vóór het weekend eind juni jl. ook al het nodige voorwerk verricht, maar wist Herminium niet te ontwaren. Meerdere pogingen tijdens het weekend zelf leverden eveneens niets op. Nu is het bekend, dat orchideeën niet elk jaar tot bloei komen. Dus volgend jaar maar opnieuw zoeken, is ons parool.

Kom ik weer terug bij het stukje van de heer Kazus. Ik ben het geheel met hem eens, dat goed kijken vanzelfsprekend tijd kost. Goed schrijven trouwens ook. Waar de heer Kazus de informatie weg heeft gehaald, dat het om “enkele vrijwilligers” zou gaan is mij niet bekend. Daarom mag hij wat mij betreft het nog een keer “vreemd” vinden, dat enkele vrijwilligers van FLORON in twee dagen de flora van het hele eiland Schiermonnikoog in kaart hebben gebracht. Dat enkele vrijwilligers zo’n klus zouden klaren is immers daadwerkelijk vreemd te noemen. Maar het waren er dus geen enkele, het waren er 45. Zijn retorische vraag  “Zou er niet te vlug gekeken zijn” vind ik echter tekort doen aan FLORON, Willem Penning, 45 vrijwilligers en ook aan de kwaliteit van de column G&V. Nogmaals: ook goed schrijven kost tijd.

drs. Jac. Koopman
ul. J. Kochanowski 27
73-200 Choszczno
POLSKA
0048 95768 9916
info@naturapolska.com

Naschrift

Dat boetekleed trek ik aan: de lezer wel attenderen op het verschil tussen zien en kijken maar dat zelf vervolgens niet doen. Want de directe aanleiding om in de laatste alinea van mijn bedoelde column over de Honingorchis te schrijven, was het berichtje Veel nieuwe planten op Schiermonnikoog in de Volkskrant van 26 juli jl. en daarin gaat het over ‘vrijwilligers’ en niet over ‘enkele vrijwilligers’.

In datzelfde berichtje wordt de Honingorchis ook een verdwenen soort genoemd. Bij mijn niet goed kijken heeft die duiding waarschijnlijk een rol gespeeld, maar dit is alleen een constatering achteraf.
De Honingorchis is namelijk niet van Schiermonnikoog verdwenen. Uit het uitgebreide verslag van Jacob Koopman van het veldonderzoek kan weliswaar de duidelijke conclusie worden getrokken dat deze plant dit jaar daar niet is gevonden maar dat betekent nog niet dat de plant daarmee verdwenen is. Dat schrijft Koopman overigens ook: volgend jaar maar opnieuw zoeken.

Ik heb het dan over de invulling van de Rode Lijst-categorie VN (van Verdwenen): een VN-soort is een soort die in een periode van tien opeenvolgende jaren afwezig was.

Misschien tegen beter weten in maar Kreutz is in zijn De orchideeën van Nederland in 2000 nog zo optimistisch over de ontwikkeling van de Honingorchis op Schiermonnikoog, al is dat optimisme al weer minder in zijn Veldgids Nederlandse Orchideeën (2001). Maar de Honingorchis zal pas echt van Schiermonnikoog zijn verdwenen als hij daar tot 2014 nooit meer wordt gevonden.

Desondanks, mijn verontschuldigingen dus aan Jacob Koopman en aan alle FLORON-vrijwilligers die zo hard op Schiermonnikoog hebben gewerkt. Ze hebben niet te vlug gekeken!

Joost Kazus,
29 november 2005