Achtergrondinformatie over de Havelterberg

Vrijdag, 14 september 2001

Programma vrijdag

Weer: 17° C, wisselend en fraai bewolkt, zonnig met af en toe een regenbuitje, weinig wind

Ik zette mijn tent op het kleine kampeerterrein bij het Hunehuis. Als enige: de andere deelnemers verbleven op kamers in het Hunehuis. Het kampeerterrein is een grasveld met veel Haakmos in open berkenbos met eromheen een houtril vol Bosbraam.
Hein Koningen, Jac. B. Rieder, Elly Vader en ik maakten een wandeling over de berg bij de beide hunebedden.
Gewone hennepnetel bijna manshoge vegetatie op de hoek van de weg en de inrit naar het Hunehuis, nog bloeiend met witte bloemen. Grote brandnetel hoge vegetatie op dezelfde plek, nog bloeiend Fraai hertshooi op verscheidene plekken op de heuvelflank, uitgebloeid
Echte guldenroede veel langs de weg tussen de hunebedden door naar het Hunehuis, in volle bloei. Eikvaren dicht bij de inrit naar het Hunehuis een fraaie cluster aan de voet van een Zomereik. Grasklokje veel langs de weg tussen de hunebedden door naar het Hunehuis. in volle bloei. Borstelgras vrij veel op de helling van de Havelterberg, uitgebloeid, maar
met duidelijk herkenbare en karakteristieke aren (zie: Geïllustreerde flora
van Nederland: bewerking J. MENNEMA, 1994, blz. 882). Tandjesgras hier en daar op de berg, vaak dicht bij bomen, nog bloeiend Brem aan de weg tussen de hunebedden door en hier en daar op de berg, nog 1bloem. Bosbraam aan de weg tussen de hunebedden door en op veel plekken op de berg, nog een beetje bloei en rijpe en rijpende vruchten Struikhei overal op de berg, die nog niet sterk vergrast is, jonge planten in volle bloei, oude al voor een deel uitgebloeid, op de flank van de berg soms wel een meter hoog en sterk verhout, maar nog flink bloeiend. Kraaihei opvallend groene plekken in de heidevegetaties op de bergflank
(vlg. Hein zo groen omdat het de laatste tijd veel geregend heeft). Blauwe bosbes hier en daar op de heide (treedt in Drenthe uit de bossen). Dophei op sommige vochtige plekken, vaak hoog boven NAP vanwege de ondoordringbare keileemlagen die hier dicht onder het oppervlak liggen en in iets verzonken delen een schijnwaterspiegel veroorzaken Heidesabelsprinkhaan (Merioptera brachyptera) vrij veel imago's in de hei, meest vrouwen.
Vuurvlindertje 1 imago op bloeiende Struikhei.
De galwesp (Cynips quercusfolii L.) vrouwelijke-generatie (DvL 957) een groep gallen
(Eikenbladgal, Galappel) op bladeren van een kleine Zomereik (Quercus robur L.) aan de weg bij de hunebedden. De galwesp (Cynips longiventris Hartig) vrouwelijke-generatie (DvL 959) een paar gallen (Stuitergal, Bont galappeltje) op bladeren van een kleine Zomereik aan de weg bij de hunebedden.
Bijenwolf 1 vrouwtje bezig bij een holletje in de steile wand van een door regen uitgespoeld paadje vol keileem.
Viervlekwielwebspin (Araneus quadratus) veel exemplaren, voornamelijk vrouwen, in spinsel tussen bijeengesponnen toppen van dode grashalmen schuilend, meest in grijsgroene uitvoering met lichte vlekken, een enkele roodbruin met 4 sterk opvallende witte stippen.
Een uiterst variabele soort, die op de zandgronden behoorlijk algemeen is
Kastanjeboleet een paar exemplaren aan de weg. Weidehaakmos (Rhytidiadelphus squarrosus) hele velden in het gazon voor het Hunehuis.

Zaterdag, 15 september 2001

Programma zaterdag:

Weer: 19° C, wisselend en fraai bewolkt, zonnig met af en toe een
regenbuitje, weinig wind

Martin Melchers, Fred Nordheim en Hein Koningen controleerden de 15 vallen bij het licht van een zaklantaarn. Resultaat (zie ook verslag zoogdieren): Rosse woelmuis 8 exemplaren, vrijwel allemaal juvenielen, eenmaal zelfs 2 volwassen dieren in 1 val; leken gewoonlijk haast handtam en waren goed te bekijken, soms zelfs moeilijk uit de val te verwijderen. Opvallend roodbruin op de rug, vaak glanzend, lichter gekleurd op de flanken. Bosmuis 2 exemplaren, die je even aankeken met hun grote zwarte kraalogen en dan meteen als kangoeroes weghipten het bos in. Veldmuis 1 exemplaar. Veel grijzer dan een Rosse woelmuis en met een veel kortere staart.

Vanwege de koude sliep ik pas tegen 04.30 uur.

Op plantenexcursie met Maarten Perdeck in een recht veld achter het Hunehuis.
Bochtige smele massaal in het veld, uitgebloeid. Pijpenstrootje massaal in het veld, hier en daar nog een beetje bloei. Gewoon struisgras massaal in het veld, nog in volle bloei. Struikhei op alle drogere delen van de berg, vaak nog in volle bloei. Dophei op alle vochtige delen van de berg, op een enkele plek nog wat bloei. Klokjesgentiaan op een paar plekken, nog in volle bloei. Gentiaanblauwtje lege eitjes gevonden op een uitgebloeide stengel van
Klokjesgentiaan. De knoopmier, waarmee het blauwtje in symbiose leeft, komt hier ook voor,
volgens Maarten.
Ronde zonnedauw op 1 plek op zwarte veengrond, uitgebloeid. Tormentil op alle vochtige plekken, in volle bloei. Tandjesgras op een enkele plek, uitgebloeid. Voorjaarszegge op een paar vochtige plekken. Blauwe knoop op een plek, waar de plant door de maaimachine is gebracht, in volle bloei. Stekelbrem in heidevegetatie, niet bloeiend. Brem in heidevegetatie een paar struiken. Bosbraam hier en daar midden in het terrein, met rijpe en rijpende vruchten.
Heidesabelsprinkhaan vrij veel imago's. Kustsprinkhaan veel imago's en larven. Veldsprinkhanen veel imago's en larven, mannen druk sjirpend.
Viervlekwielwebspin heel veel vrouwen, net als gisteren voornamelijk in nestjes
van bijeengesponnen grashalmen. Levendbarende hagedis 1 man nog traag door koude nacht in een pol Struikhei, gepakt en goed bekeken, met fraai oranje buik. Heikikker 1 jong van vorig jaar. Groene kikker kwaken gehoord uit een bomkrater met water.

Op spinnen- en libellenexcursie naar het Meeuwenven in het Westerzand, maar in het bos ook veel aandacht besteed aan paddestoelen.
Valse hanenkam in de berm van de oprit naar het Hunehuis. Fopzwam overal in het bos. Eekhorentjesbrood veel in open bossen, grote vruchtlichamen. Berijpe russula hier en daar in open bossen. Braakrussula een enkel groot exemplaar in de nabijheid van dennen. Gele aardappelbovist enige exemplaren in de hei. Gewone krulzoom onder berken. Witgele russula vrij veel in open loofbos. Tolzwam op een dood takje, met perfect ronde tolvormige hoed. Hertezwam op dode stronken in loofbos. Gewone berkenboleet (Leccinum scabrum) vrij veel onder berken. Zwartwordende wasplaat op een vochtige plek bij het Meeuwenven.
Dennenvlamhoed enige op dennenhout. Witrandtonderzwam op een stervende berk, met uitgroeiende hoeden met dikke slagroomwitte rand. Berkenzwam enige hoeden op een dode staande berkenstam. Grote stinkzwam een leeggegeten exemplaar onder berken. Rechte koraalzwam (Ramaria stricta) fraaie groepen in de berm van de Studentenkampweg.
Witte kluifjeszwam enige in de berm van de Studentenkampweg. Zwartsneesatijnzwam (Entoloma serrulatum) groepen in kort gras bij het Meeuwenven.
Kleine paddestoeltjes met geheel zwarte hoed, niet groter dan op de foto in
Phillips (blz. 117). Grote bloedsteelmycena vrij veel groepen. Kaneelmelkzwam gevonden.
Roodbruine slanke amaniet hier en daar in gemengd bos. Muizenstaartzwam (Baeospora myosura) op sparrenkegel (zie Phillips blz. 69). Kleefsteelstropharia gevonden.
Groene glibberzwam (Leotia lubrica) een paar grote exemplaren in de wegberm in het loofbos bij het huis. Geel schijfzwammetje (Bisporella citrina) op een oude bijna vergane eikel.
Adder 1 man lag te zonnen tussen twee regenbuien door op de open berm van een
zandpad aan het Meeuwenven, maar verdween ogenblikkelijk in de Struikhei toen hij zich ontdekt wist; door David Ng achtervolgd en door Norbert Daemen met de steel van zijn schepnet tegen de grond gehouden; prachtig chocoladebruin dier, nogal bijterig, in een plastic zak naar open grasveld aan de oever van het ven gedragen en daar gefotografeerd; was redelijk op zijn plaats te houden door steeds een stok voor zijn neus te houden.
Venglazenmaker (Aeshna juncea) 1 man gevangen door Norbert Daemen en goed bekeken door ons allen. Onmiskenbaar: met gele strepen op de flanken van het borststuk en zonder de 'spijker' die de erop lijkende Paardenbijter op de basis van het achterlijf toont. Bloedrode heidelibel 1 man zonnend op zandpad in het Uffelterveen. Houtpantserjuffer (Lestes viridis) enige imago's op struiken aan de rand van het Meeuwenven.
Groene zandloopkever (Cicindela campestris) enige imago's jagend op open zandgrond in het vroegere Uffelterveen. Bruine zandloopkever (Cicindela hybrida) veel imago¹s jagend op open zandgrond in het vroegere Uffelterveen.
Herfstspin (Meta segmentata) veel in webben in struikgewas en in hoge Struikhei. De Hangmatspin (Lyniphia triangularis) vrij veel webben (bewoond) tussen heideplanten. Viervlekwielwebspin algemeen in grazige delen van de heide, steeds in bijeengesponnen schuilplaats, eenmaal ook het kleine wielweb gezien, gespannen tussen lage grashalmen.
De wolfspin (Alopecosa barbipes) 1 exemplaar rennend over zandpad in het Uffelterveen.

Zondag, 16 september 2001

Programma zondag:

Weer: 20° C, wisselend en fraai bewolkt, zonnig met af en toe een regenbui, weinig wind

Wandelen met SBB-boswachter Puiman over de Havelterberg, vm. Voor een belangrijk deel dezelfde wandeling gemaakt als vrijdag op de Havelterberg.
Duivelsnaaigaren veel over een paar vierkante meters in Struikhei, waarop de plant heeft geparasiteerd, nu voornamelijk verdorde stengeltjes. Kleine zonnedauw veel plantjes op natte zwarte veengrond in een voormalig karrenspoor, uitgebloeid.
Parelamaniet 1 exemplaar in loofbos. Grote stinkzwam tientallen duivelseieren in loofbos.
Eekhorentjesbrood tientallen grote exemplaren in open bos met heide achter het Hunehuis.
Gele berkenrussula hier en daar in loofbos. Berkenridderzwam op een enkele plek onder berken. Oranje berkenboleet (Leccinum versipelle) verscheidene in grasberm achter het
Hunehuis bij Espen en berken.
Buizerd 4 ex. schroevend hoog in de helderblauwe hemel, toen wij boven op de stuwwal stonden. Huiszwaluw vrij veel ex. foeragerend boven de berg en omgeving.
Roodborsttapuit 1 man op heide met wat vliegdennen
Heikikker 1 jong ex. van vorig jaar in gras bij drassig weiland achter het Hunehuis.
Levendbarende hagedis 1 jong van nauwelijks 5 cm wegrennend over het kale veenstrookje, waar ook de Kleine zonnedauw groeit.
Atalanta 1 imago zonnend hoog op eikentak bij het Hunehuis.
Heidesabelsprinkhaan verscheidene imago's in vegetaties van Struikhei. Venglazenmaker 1man hangend aan tak aan paadje achter het Hunehuis. Kleine vos 1 imago zonnend op witte muur van het Hunehuis en verder natuurlijk veel van wat we de vorige dagen al hadden gezien.