Speech plaquette Eli Heimans (uitgesproken door Geert Timmermans, voorzitter KNNV afdeling Amsterdam op 11 juli 2003 ter gelegenheid van de onthulling plaquette Heimans-eik)

Dames en heren van harte welkom en in het bijzonder Marga Cousèl van de Heimans en Thijsse Stichting en Maarten Frankenhuis, directeur van Artis.
Voordat ik met de plechtigheid van de onthulling van de plaquette begin wil ik eerst Maarten Frankenhuis bedanken. Niet alleen voor de inzet om deze plaquette mogelijk te maken maar ook hem bedanken voor de samenwerking tussen Artis en KNNV afdeling Amsterdam, een samenwerking die er al was vanaf de oprichting van onze vereniging op zaterdag 26 januari 1901. Onze vereniging is hier in Artis in de Koningszaal opgericht en de toenmalige directeur van Artis de heer Kerbert gaf direct alle support die nodig was. Zijn hulp aan de vereniging was het startsein voor het ontstaan van een hechte band tussen Artis en de KNNV afdeling Amsterdam.
Een band die er nog steeds is en die jij verder hebt aangehaald.
Maarten je gaat Artis per 1 augustus als directeur verlaten en daar horen cadeautjes bij. Ik had het net over die band en die willen we niet verbreken als je directeur af daarom deze cadeaus:

Lidmaatschap van de KNNV afdeling Amsterdam
Twee glazen met inscriptie KNNV afdeling Amsterdam
Fles wijn

Maarten ik wens je veel succes met alles wat je nog van plan bent en we zullen elkaar zeker blijven zien en ontmoeten.

De plaquette
In het kader van ons 100-jarig bestaan heeft het Hoofdbestuur van de KNNV besloten de afdeling Amsterdam een boom te schenken. De boomsoort en de locatie mocht de afdeling Amsterdam zelf uitzoeken. Het bestuur van de afdeling Amsterdam leek het een aardig idee om alle leden in te schakelen en wel door middel van een prijsvraag.
De prijsvraag heeft twee winnende ideeën opgeleverd
- het planten van een jubileumboom bij het (nog) nieuw te bouwen
bezoekerscentrum in het Amsterdamse Bos
- en door het aanbrengen van een plaquette bij een Amsterdamse boom ons oud erelid en medeoprichter van de afdeling, Eli Heimans te eren
Het eerste idee is inmiddels in samenwerking met Amsterdamse Bos uitgewerkt en zal bij de opening van het bezoekerscentrum in het voorjaar van 2004 worden uitgevoerd.

De indieners van het tweede idee, de Fred Nordheim en Nico Schonewille, kwamen met het voorstel om hiervoor de oude zomereik in Artis te nemen.

Waarom de zomereik?
Eli Heimans heeft in diverse publicaties met ontzag en verwondering over deze boom geschreven. In de Groene Amsterdammer van 1903 schreef hij en ik citeer "Wel kunnen we samen even over het 'heilige' veld rondlopen [….]. Daarnaast rijst weer zoo'n kronkeltakkige eik omhoog, een dertig meter stellig; met de grote bruine beuken de trots van Artis"
Inmiddels blijkt uit zeer recent onderzoek dat de genoemde kronkeltakkige eik, een zomereik (Quercus robur) van ruim 200 jaar oud is en daarmee ook de oudste boom van Amsterdam.

En waarom Eli Heimans eren?
We hebben in Amsterdam toch al een Stichting, een diarama en een straat die zijn naam dragen waarom dan nog een plaquette? Volgens Nico en Fred die overigens echte Heimans adepten zijn, kan je deze bijzondere man niet genoeg eren en onder het voetlicht brengen. Het bestuur heeft deze mening overgenomen want Heimans is niet natuurlijk niet zomaar iemand.
Ik doe een greep:
Naast mede oprichter van de KNNV op 26 januari 1901 en erelid was de Amsterdamse onderwijzer Eli Heimans door zijn persoon en zijn vele geschriften een buitengewoon invloedrijk onderwijzer, pedagoog, veldbioloog, geoloog en auteur (Willem Roda, 1e druk 1889 en 11e druk in 1978!).
Hij introduceerde de levensgemeenschappen zoals het bos, de sloot, de duinen, enz. in het Nederlandse onderwijs. Vooral zijn vierdelige 'Handleiding bij het onderwijs in de Natuurlijke Historie' op de lagere school (1898-1908), die hij zelf als zijn belangrijkste werk beschouwde, is van grote betekenis geweest.
In 1894 begon een samenwerking met Jac. P. Thijsse die leidde tot een bekende reeks boekjes met titels als 'In sloot en plas' (1895), 'Door het rietland' (1896), 'Hei en dennen' (1897), 'In de duinen' (1899), In het bosch' (1901) etc.
In 1896 richtte hij samen met Jac. P. Thijsse en J. Jaspers het nog steeds bestaande tijdschrift 'De Levende Natuur' op en in 1899 verscheen de 1e druk van de 'Geïllustreerde Flora van Nederland' (23e druk in 1993)
In 1902 begon hij met wekelijkse natuur bijdragen voor de 'Groene Amsterdammer' hetgeen hij tot zijn dood volhield.
In 1911 verscheen in wetenschappelijk opzicht zijn meest waardevolle boekwerk 'Uit ons krijtland', een intelligente en nog altijd zeer leesbare cultuur en natuurhistorische beschrijving van het Zuid Limburgse landschap.
In 1914 overleed Eli Heimans. Velen hebben gespeculeerd dat zijn vroege dood hem minder beroemd en invloedrijk hebben gemaakt dan Thijsse. Ik denk dat dat niet waar is en ik denk zelf dat de impact van zijn oorspronkelijke ideeën en theorieën dieper in ons zitten dan we zelf misschien beseffen.

Ik vraag Fred Nordheim en Nico Schonewille om de plaquette te onthullen en de champagne in te schenken