VERSLAG KORSTMOSSEN-EXCURSIE IN AMSTERDAM-CENTRUM:
VEEL ENTHOUSIASME EN EEN NIEUWE SOORT VOOR AMSTERDAM-CENTRUM
Op zaterdag 4 april organiseerden de afdelingen Amsterdam en Lelystad van de KNNV gezamenlijk een korstmossen-excursie in hartje Amsterdam. De belangstelling voor deze door Henk Timmerman geleide excursie bleek overweldigend: bijna 40 mensen werden in twee afzonderlijke groepen een blik gegeven in de voor velen onbekende wereld van de korstmossen. Aanleiding voor deze excursie is de enorme toename van het aantal korstmossen in grootstedelijke gebieden als Amsterdam, een direct gevolg van zowel de enorme vermindering van de luchtvervuiling als de opwarming van het klimaat.
Op het Bickerseiland en het Realeneiland werd eerst een korte uitleg gegeven over lichenen, zoals de kenners korstmossen liever noemen. Lichenen groeien letterlijk overal: op stenen, rotsen, dakpannen, bomen, op de grond in heide en zandverstuiving, zelfs op glas, plastic en metaal. Een gebied als Amsterdam-Centrum heeft genoeg bomen (en dan vrijwel altijd iepen) en steen om lichenen een plaats te bieden, en tijdens de excursie werden dan ook meer dan 40 soorten gevonden. Dat met een loepje zelfs een morsig uitziende stenen vensterbank zo tien soorten onthult, kwam voor velen als een verrassing. De loepjes waren zeker nodig om de kleurenpracht en geometrie van veel steenbewonende soorten te ontdekken, want vaak zijn die erg klein. Een iep in de buurt bleek meteen een staalkaart van alle boombewonende soorten die weer volop in Amsterdam te vinden zijn. Sommige daarvan, zoals Bosschildmos en Groot Schildmos, zijn voor luchtvervuiling gevoelige soorten, die echt terug van weggeweest zijn. Andere soorten zijn nieuwkomers: zuidelijke, warmteminnende soorten die met de klimaatverandering zijn opgerukt vanuit het zuiden. Zo kleuren tegenwoordig hele iepen felgeel van het Vals dooiermos. De positieve ontwikkeling voor de hoofdstedelijke korstmossenflora is nog steeds gaande. Bij de inventarisatie van Amsterdam-Centrum die Henk Timmerman nu uitvoert, worden regelmatig nieuwe en bijzondere soorten gevonden. Zo is laatst het in heel Europa zeldzame en bedreigde Isidieus vingermos (Physcia clementei) aangetroffen op een iep aan de Singel. En zelfs tijdens de excursie wachtte ons zo’n verrassing. Gezellig nakeuvelend met de eerste groep viel het oog van een van de deelnemers op een fel oranje plekje van maar 1 centimeter doorsnede op de straatstenen pal naast onze voeten op het Bickerseiland. Het bleek al snel om Rood dooiermos (Xanthoria elegans) te gaan, een vrij zeldzame soort in Nederland die nog nooit in Amsterdam-Centrum was waargenomen. En… ook een zuidelijke soort, die blijkbaar ook aan een opmars bezig is. Zo biedt Amsterdam ook voor de komende jaren een rijk jachtterrein voor de korstmosliefhebbers. Zij en alle anderen die weleens willen weten waarom de wereld van de lichenen iemand zo enthousiast kan maken, zijn uitgenodigd om deel te nemen aan een volgende excursie die het komende najaar weer een ander deel van Amsterdam zal gaan verkennen.
Voor meer informatie over korstmossen (en mossen) kunt u terecht op de website van de BLWG.
Henk Timmerman

Rood dooiermos (Xanthoria elegans): vindplaats Hendrik Jonkerplein, Bickerseiland (foto Henk Timmerman, 4 april 2009)

Lecidea grisella: Tussen de bogen, hoek Westerdok (foto Henk Timmerman, 4 april 2009)

op zoek naar korstmossen (foto Henk Timmerman, 4 april 2009)