Portret van Jan Bos

Oog voor de schoonheid en samenhang van de natuur

Liefde voor de natuur overbrengen, dat kan op verschillende manieren: mensen naar de natuur brengen of de natuur naar de mensen. Jan Bos (1922) doet het allebei, met aanstekelijk enthousiasme. Als natuurgids die mensen meeneemt naar natuurgebieden in de wijde omgeving van Eindhoven. En als fotograaf die duizenden prachtige dia's maakte en daar boeiende lezingen over houdt. Hij beperkte zich tot planten, paddenstoelen en insecten, want hij wilde er ook veel van afweten en "je kunt niet alles in je hoofd stoppen".


Jan Bos kreeg als klein jongetje oog voor de natuur door toedoen van zijn moeder. Zij wees hem de mooie dingen aan wanneer ze samen op het jaagpad liepen bij hun binnenvaartschip. Zo ontstond een warme belangstelling die na zijn schooltijd jarenlang op de achtergrond aanwezig was. Niet vanzelfsprekend, want veel mensen kijken wel, maar zien niet echt.


Natuurfotografie
Een paar jaar voordat hij met pensioen zou gaan, in het leger wast dat al op zijn 55e, bedacht hij dat hij wel een hobby kon gebruiken. Hij deed een opleiding tot natuurgids en leerde fotograferen. Vanaf 1977 legde hij met militaire precisie planten, paddenstoelen, insecten en landschappen vast in binnen- en buitenland. Het resultaat: 23000 haarscherpe dia's. Gefotografeerd met een Nikon, statief, draadontspanner, langzame film en heel veel geduld. En als hij dan net klaar was zag zijn vrouw vaak nog een andere plant of nieuw insect die hij nog niet had vastgelegd: moet je die niet fotograferen? "Dan begon hij weer opnieuw. Toen hij een paar jaar geleden merkte dat het tijdperk van de dia's voorbij was ging hij zelf aan het digitaliseren. De 5000 mooiste dia's zijn zo vastgelegd en hij werkt gestaag door aan de rest.

Trillingen kunnen je de das omdoen, Ik ben getraind om te kijken naar de zon en de wolken om windstille momenten te benutten."

Samenhang
Wat inspireert Jan Bos nou zo in de natuur ? Behalve de schoonheid is dat vooral de samenhang in de natuur. Zijn dialezingen gaan daarom vaak over een gebied met de planten en dieren die er wonen. Ook bij het fotograferen werkte hij zo. Zo mogelijk altijd meerdere foto's van een onderwerp. Niet alleen de bloem maar ook een beeld van de plant in zijn omgeving." Het doorgeven van kennis over die samenhang zit hem in het bloed. Toen hij de natuurgidsencursus volgde, gaf hij al rondleidingen aan de medecursisten. En daar is hij niet meer mee gestopt. Tot op de dag van vandaag verzorgt hij excursies in de Heemtuin en Bokt."

Ik heb er altijd naar gestreefd om gewaar te worden hoe een plant aan zijn naam komt, en wat de naam betekent. Chamaedrys betekent 'kleine eik', waarschijnlijk vanwege vorm van de blaadjes.

Heimwee
De foto's van Jan Bos leggen soms ook dingen vast die nu zeldzaam zijn geworden."Ik zie al 80 jaar dat alles achteruitgaat. Als je oud bent, dan weet je hoe het vroeger geweest is, en dan heb je daar heimwee naar. Dat hebben we verpest, dat komt nooit meer terug. Daar zijn wel andere dingen voor in de plaats gekomen. We kunnen geweldig veel bekijken en opzoeken op internet, maar dat blijft een schrale troost. Gelukkig zijn er ook positieve dingen: veel beken krijgen hun natuurlijke loop terug waardoor het water langer in de boezem kan staan. Fantastisch, daar hebben we vroeger voor gevochten. Vroeger was het water van de Dommel pikzwart en kwam bij stortbuien al het rioolwater erin terecht. Nu krijgt de beek een schoonmaakbeurt en is er een overloopbassin gemaakt."



Mooi Eindhoven
Veel mooie plekjes in Eindhoven hebben we mede te danken aan Jan Bos: zo stond hij op de barricades toen de gemeente wilde gaan bouwen in het gebied dat nu de Genneper Parken is. En hij was een van de initiatiefnemers van het Heempark Frater Simon Deltour. "Dat vind ik nu één van de mooiste plekjes van Eindhoven, net als Gijzenrooi, de Zeggen, Bokt en de hele Dommel door Eindhoven. Aanschot wordt ook weer mooier."



Natuur dichtbij
Jan Bos haalde de natuur ook nog dichterbij: de tuin van het huis dat hij al 45 jaar bewoont veranderde hij langzamerhand van een klassieke tuin in een miniheemtuin. Anders dan de mussen, muizen en insecten kan niet iedereen dat waarderen. Een paar jaar geleden stuurde de woningcorporatie een brief. Of de tuin binnen twee weken gefatsoeneerd kon worden. Jan Bos schreef een antwoord waarin hij toegaf dat "de herfst in zijn tuin had toegeslagen, maar dat de tuin in andere seizoenen vol bloemen was." Met foto's van de tuin in volle glorie. Er kwamen nooit meer klachten.


Toekomst
Aan het verhaal van Jan Bos kun je zien hoe belangrijk het is om al als kind oog te krijgen voor de natuur. Zijn advies: neem je kinderen mee naar een kinderdoemiddag of het kabouterpad. De ervaringen die ze dan krijgen vergeten ze nooit meer. Wie weet wat ze daar decennia later mee doen. Jan Bos is in ieder geval nog steeds volop actief met excursies en dialezingen. En het fotograferen blijft ook trekken. "Ik heb net weer films gekocht. Er is steeds moeilijker aan te komen".

Veel mensen houden van orchideeën omdat ze zeldzaam zijn, maar ik vind een lis ook prachtig, a poor man's orchid.

< terug naar begin pagina >

---

Activiteiten Jan Bos

• iedere vijfde zondag van de maand excursies in Bokt
• af en toe rondleidingen in Heempark Frater Simon Deltour
• dialezingen bij het Wasven, het IVN en volksuniversiteiten
• natuurmomenten