|
|
|
©copyright
|
Vliegen in Twente. Als u dat leest denkt u wellicht aan de vliegbasis. Nee, het gaat over de insecten, de diptera zoals biologen ze vaak noemen. Het is een groep diertjes, die niet zo in de belangstelling staat, behalve in de enkele keer als ze ’ lastig’ zijn. Toch is er veel leuks over de vliegen te zeggen en te ontdekken. VERRASSENDE ONTMOETINGEN MET ... VLIEGEN ! Jan H.C.Velterop. 1. Wat kom ik tegen in het Volkspark Enschede? Een miezerige middag rond een uur, bijna geen vliegen te zien. Bij een donkergroene lantaarnpaal, in de schaduw, op kniehoogte: een zwermpje van 20 á 30 vliegjes, oranje-achtige achterlijfspunt. Ik ken ze niet en vang vier exemplaren. 10 meter verder zie ik nog zo´n groepje bij de volgende lantaren. Ik maak een extra zoekrondje door het park, ze zijn nergens anders te vinden. Thuis ga ik kijken en zie een heel speciale vleugeladering: - achter de voorrand lopen 4 adertjes parallel schuin naar achteren; - sterke borstels op de kop, die naar achteren wijzen. Het zijn bochelvliegen, latijnse naam Phoridae; moeilijke familie, “doodkist-vliegen, coffin-flies” zeggen de engelsen. Het zijn alleen maar vrouwtjes. De engelsman Tony Irwin heeft nog een soort gevonden, die er bijna het- zelfde uit ziet. Hij zette de foto's op het internet. Men denkt dat de vrouwtjes zwermen om de mannetjes te lokken. Daarbij zou dan helpen dat hun oranje achterlijf in het donker licht geeft. Wat je goed kunt zien op een foto. 2. Wat kom ik tegen op een uitzichttoren in een beukenbos?
Prachtig zonnig weer, eind van een warme julimaand. Rond de middag komen we bij de uitzichttoren van het Waldkronenpfad in het duitse Hainich Wald, Europa's grootste beukenwoud. Ik wil gauw naar boven, in deze tijd ... misschien is er iets heel bijzonders te zien? Nauwelijks boven gekomen zie ik ze inderdaad vliegen: een zwerm van zeker twintig insekten komt aan vliegen, het lijken mooie dikke hommels. Ze zetten zich verspreid neer op de rand van het dak en op de balustrades om de toren. Je ziet gespreide vleugels, en ook maar twee. Geen hommels dus, maar vliegen. Geen enkele toerist, die iets anders ziet dan het mooie uitzicht. Even later trekt er een wolk voor de zon en zijn de meeste weer verdwenen. Maar ze zijn er weer zogauw de zon terug is, in totaal meer dan 50 exemplaren. Ik steek mijn hand ver naar voren en vrij snel komt er een op zitten. Zodra een ander passeert, vliegt hij op en doet een uitval er achter aan. Maar keert ook weer rustig op mijn arm terug. Makkelijk te pakken, een heel zacht wollig pluisbolletje. Enkele toeristen worden nieuwsgierig. Er raken ook meer vliegen ge-interesseerd. Een gaat zitten op de trui van de fotograaf, een ander landt bij een dame op de wang. Ik stel haar gerust: hij doet niets, ik pak hem wel. Jawel, weer heel zacht. 3. Thuis vind ik uit: bijzondere ontdekkingen! Na zulke bijzondere waarnemingen wil ik meer weten. Thuis ga ik uitzoeken hoe bijzonder mijn ontdekkingen zijn. Dan blijkt al gauw dat de hommelachtige vliegen op de toren alleen mannetjes zijn. Ik heb iets heel zeldzaams gezien. De bekendste vliegenvanger van ons land zegt “Jan, ik ben jaloers op jou”, hij heeft zo iets nog nooit gezien. Op internet vind ik een waarneming uit Duitsland, aan de rand van een groot heideveld, in 1986. Deze mannetjes verzamelen zich bij dit hoge punt om vrouwtjes te vinden. Een gedrag dat men hilltopping noemt. De naam van dit bijzondere diertje? Ree-horzels. De larven leven in neus- en keelholte van ree-en en ook wel bij herten. Niet zeldzaam, maar door hun gewoonten kom je ze haast nooit tegen. De latijnse naam is Cephenemyia stimulator; moeilijk, maar nodig om op internet meer te vinden. Ook de vrouwtjes met hun lichtende achterlijf uit het enschedese Volkspark zijn bijna nooit eerder gezien. Hun leefwijze is heel apart. Drie van de vier nederlandse soorten parasiteren op verse poppen van lieveheersbeestjes. Voor de vierde soort en voor de meeste andere soorten in andere delen van de wereld weten we het gewoon nog niet. Latijnse naam is Phalacrotophora berolinensis, in 1920 beschreven door de nederlandse jezuiet Pater Schmitz. Een nieuwe soort is nog pas in 1993 in ons land ontdekt door Paul Beuk. Wat is de rol van vliegen in de natuur? Er is het nodige over bekend, gewoon vanuit hun biologie. Veel vliegen zijn opruimers: ze eten poep, ruimen cadavers op, ze vreten van schadelijke planten, ze doden als parasieten allerlei schadelijke rupsen en torren. Andere zijn verspreiders van stuifmeel en dus nuttig voor fruit- en groenten-telers. Maar ze verspreiden met hetzelfde gemak ook ziekten! En in het natuurbeheer? Daar wordt de dienst uitgemaakt door bijzondere planten, vogels, en zo en voor insekten door vlinders en libellen. De rol van vliegen moet nog helemaal worden uitgewerkt. |
|
________________________________________________________________________________________________________________
|
