Geschiedenis.
Na 1980
werd het verkeer op de bestaande weg van Steenwijk naar het noorden zo
druk dat de roep om een snelweg, die het verkeer om de plaatsen heen zou
leiden, steeds sterker werd. In de periode 1987/1988 is de bouw van de
A32 ten noorden van Steenwijk gerealiseerd. Deze weg gaat door de
westelijke flank van de Woldberg. Die "berg" is een heuvel van krap 25 m
hoogte die onderdeel is van de stuwwalboog die bij Steenwijk is ontstaan
in de op één na laatste ijstijd. De ontwerpers van de weg hebben
besloten de weg bij de Woldberg zonder hoogteverschillen aan te leggen
en voor de kruisende wegen enkele viaducten te bouwen. Bij het
doorgraven van de Woldberg heeft men gigantisch veel grond moeten
verzetten.
Het overgrote deel van de af te voeren grond was keileem. Over de keileem ondergrond is een laag aangebracht van zand dat is gewonnen in
een nabije zandzuigerij in het stroomdal van de Steenwijker Aa. Zo werd
een goed te draineren stevige ondergrond voor de weg verkregen. Een
bijkomend voordeel van de verdiepte aanleg van de weg is dat de rust in
het natuurgebied van de Woldberg minder wordt verstoord door het immer
voortdurende verkeerslawaai.
Bij de
graafwerkzaamheden zijn uit de
keileem grote hoeveelheden stenen
tevoorschijn gekomen, variërend van grindgrootte tot keien van enkele
kilo's tot vele tonnen; zulke grote exemplaren worden blokken genoemd.
Veel van de kleinere stenen zijn verzameld door tuinliefhebbers om er
hun tuin mee aan te kleden.
het geologisch monument in voorjaarstooi
Ook in de geologie geïnteresseerde mensen (en dan met name in de
zwerfsteenkunde en de petrologie [= wetenschap die de ontstaanswijze van
gesteenten tracht te doorgronden]) hebben hun best gedaan om gesteenten
van velerlei soort te verzamelen. Grote blokken konden zij niet
meenemen. Van de kant van oa tuincentra bestond er belangstelling voor
de steenblokken en er zijn wel blokken in die richting afgevoerd door
degenen die over de mogelijkheid van zwaar transport beschikten.
Gelukkig is toch een groot percentage van de blokken bewaard gebleven
voor monumentale toepassingen. Die werden in opdracht van
Rijkswaterstaat terzijde gelegd met behulp van de grote graafmachines
die met deze kanjers geen enkele moeite hadden. Vele
daarvan zijn later bijeengebracht op een terrein aan de grindweg
Wolterholten in afwachting van een bestemming. Een aantal heel
grote blokken is gebruikt om een opvallende grensmarkering te maken. Ze
zijn in een rij opgesteld op de grenslijn van de Kop van Overijssel en
de provincie Friesland, tussen de A32 en de ernaast liggende spoorlijn.
Een ander deel van de blokken is gebruikt door de kunstenaar Hendrik
Planting voor het maken van zijn serie van vier afzonderlijke monumenten
die de vier jaargetijden uitbeelden. Dit viertal staat langs de
Schansweg, de, over historische grond leidende, zuidelijke randweg van Steenwijk.
Wijlen Gerard Gonggrijp, die destijds verbonden was aan het
Rijksinstituut voor Natuurbeheer en zich overal in den lande inzette
voor het in ongestoorde staat behouden van geologisch belangrijke
locaties, was op de hoogte van het werk bij Steenwijk. Hij was een
gedreven propagandist van de tegenwoordige opvatting van hoe een
geologisch monument dient te worden ingericht. De overtuiging is nu dat
de in een landschap aangetroffen attributen, die de kijk op de geologie
ervan kunnen verhelderen, niet naar elders moeten worden versleept zoals
in het verleden wel gebeurde. Ze moeten juist in dat gebied nabij de
plaats waar ze zijn gevonden worden opgesteld en toegankelijk gemaakt
voor het geïnteresseerde publiek, zodat ze kunnen worden bezichtigd en
eventueel zelfs kunnen worden bestudeerd.
Gonggrijp heeft het initiatief genomen om met de nog resterende ruim 140
blokken een geologisch monument in te richten volgens dit principe. De
verantwoordelijken van Rijkswaterstaat stemden hiermee in en wilden de,
niet geringe, kosten dragen. Bij grote projecten is er altijd een bedrag
gereserveerd om wat extra’s te doen; daaruit kon dit worden
gefinancierd.
De in
2006 overleden Wietze Bosga was destijds voorzitter van de
geologiewerkgroep van de natuurvereniging De Noordwesthoek. Hij en zijn
echtgenote waren vaak in de nabijheid van de graafmachines te vinden
voor het verzamelen van een groot aantal zwerfstenen ten behoeve van een
gesteentetelling. (Bij een degelijke telling worden dié stenen
geselecteerd, die van een goed herkenbare soort zijn en slechts uit één
bepaald gebied in Scandinavië komen; ze worden gidsgesteenten genoemd.
Door te bepalen in welke mate de diverse herkomstgebieden
vertegenwoordigd zijn, kan men meer te weten komen over de manier waarop
het landijs zich in de ijstijd Saalien over ons land heeft uitgebreid.) Bosga is daar in gesprek gekomen met de mensen van Rijkswaterstaat en
met Gonggrijp en zodoende is, via hem, de geologiewerkgroep bij het
maken van het geologisch monument betrokken geraakt.
leilinden markeren de locatie van boerderij Bos
Het terrein waarop het monument is ingericht is de
plek waar de boerderij van de familie Bos heeft gestaan tezamen met erf,
boomgaard, vijver en tuinen. De boerderij is afgebroken. Aan de bewaard gebleven leilinden
is te zien waar het woonhuis heeft gestaan.
Het boerenbedrijf kon hier niet worden voortgezet doordat de A32 tussen
de weilanden en de boerderij kwam te liggen. Rijkswaterstaat heeft
gezorgd voor terreinverharding en afrastering en heeft mede op verzoek
van Bosga een lange diepe kuil laten graven waardoor men kon zien hoe
hier lagen van twee verschillende keileemtypes op elkaar liggen. Deze
leemkuil heeft een afwatering gekregen
naar het drainage systeem van de snelweg A32. Helaas zijn door
grondverzakking die twee
keileemlagen al lang niet meer te
onderscheiden. De steenblokken die het eigenlijke geologische monument
vormen, lagen al op dit terrein opgeslagen. Bosga en Kleis van de
geologiewerkgroep hebben de verdeling ervan over het terrein mogen
bepalen. Enkele stenen zijn ontvreemd respectievelijk stukgeslagen;
circa honderdveertig zijn er nog over.
Rijkswaterstaat wilde het terrein wel inrichten maar niet gaan
onderhouden. De KNNV afdeling De Noordwesthoek, waar de
geologiewerkgroep onder valt, kon met vrijwilligers wel veel, maar niet
alle werkzaamheden uitvoeren en kon die dingen, die veel geld zouden
vergen, niet bekostigen.
Er is contact gelegd met de gemeente Steenwijk,
nu onderdeel van de gefuseerde gemeenten Steenwijkerland. De gemeente
heeft voor een klein symbolisch bedrag het terrein in eigendom gekregen.
Afgesproken is dat vrijwilligers van De Noordwesthoek veel van het onderhoud verzorgen. Als dit voldoende gebeurt, kan de vereniging het terrein als het ware als haar terrein beschouwen, al is ze niet de eigenaresse. De voor vrijwilligers niet haalbare werkzaamheden laat de gemeente door haar personeel uitvoeren.
Zie de gesteentelijst van het geologisch monument.
Download gesteentelijst (pdf).
Het Geologisch Monument Wolterholten (GMW) kwam
gereed in 1989. Een zeer belangrijke gebeurtenis in het prille bestaan, die opgevat kan worden
als de officiële opening, was de excursie naar het GMW van een grote
groep geologen en amateurgeologen die hadden deelgenomen aan het
zwerfsteensymposium dat in dat jaar werd gehouden te Schokland, alwaar het
museum een voor de zwerfsteenkunde uiterst belangrijke
vergelijkingscollectie gesteenten heeft.
De
plantenwerkgroep, ook één van de werkgroepen van De
Noordwesthoek, heeft in een later stadium werk gemaakt van het inrichten
van een heemtuin op het niet door het eigenlijke geologische monument
gebruikte gedeelte van het terrein. Daarna is een aparte werkgroep
Wolterholten gevormd.
De aangevoerde zwerfstenen vormen één aspect van de ijstijd Saalien. Een ander aspect is het reliëf van het landschap dat we ook aan het Saalien danken. Vanaf een hoge uitkijkpost is dit mooi te overzien; dat is nu mogelijk doordat er in 2008 op de Woldberg een 24 meter hoge uitkijktoren is geplaatst. Deze staat t.o.v. het geologisch monument aan de andere kant van de A32, ruim een kilometer zuidelijker.
dagkoekoeksbloem