: honingbijen zijn mede oorzaak van het probleem

door Pieter Haringsma, dierenarts, ex-imker.

Het gaat erg slecht met bijna alle insecten en dus ook met bestuivende insecten welke belangrijk zijn voor de voedselzekerheid. Als bedreigde insecten worden honingbijen, hommels en solitaire bijen vaak in één adem genoemd maar daarin schuilt een ernstige misvatting.
Honingbijen zijn namelijk geen wilde dieren maar nutsdieren. Zij worden in volken van ieder tienduizenden bijen ten nutte van de mens gehouden. Intensieve insectenhouderij met zeer oude wortels. Honingbijen leveren de mens bestuiving van gewassen, honing, was en pollen. In ruil daarvoor krijgen zij geschikte huisvesting in een kast en voedselzekerheid middels een voorraad suikerstroop voor de winter. Zonder deze basis voorzieningen redden honingbijen het nauwelijks.

Deze nutsdieren dienen vooral de mens en hebben een drietal ongewenste effecten op de natuur.
De aanwezigheid van honingbijen op een bepaalde locatie zal leiden tot een verminderd voedselaanbod voor wilde insecten zoals hommels en solitaire bijen. Nectar en stuifmeel zijn essentiële koolhydraten resp. eiwitten voor vele soorten insecten en het aanbod hiervan is beperkt. Zij zijn de beloning die de plant in zijn bloem aan het insect aanbiedt. De tegenprestatie van het insect is bestuiving van de bloem waarmee de ontwikkeling van het zaad begint.
Er is competitie tussen insectensoorten om deze onmisbare voedingsstoffen. Honingbijen kunnen, mede door hun grote aantallen per volk en de plaatsing van de volken in groepen in het voordeel zijn ten opzichte van wilde insecten.
Vijf kasten met honingbijen bevatten minimaal 100.000 bijen terwijl bijvoorbeeld een hommelnest bestaat uit hooguit een paar honderd hommels. Hommels zijn erg kwetsbaar voor tijdelijke voedsel tekorten omdat zij nauwelijks voorraad aanleggen en dus afhankelijk zijn van een continue aanbod van geschikte bloemen gevuld met nectar. De Brabantse Biesbos staat in augustus vol met bijenkasten om nectar van de Springbalsemien te verzamelen. Tegenover iedere hommel zijn er op dat moment zeer vele honingbijen aanwezig.
De honing op je ontbijt tafel is uiteindelijk niet in de maag van wilde insecten terecht gekomen waar het voor bedoeld was maar is via honingbijen aan de natuur ontvreemd.

Honingbijen dragen bij aan de extreme verschraling van het landschap en het ontstaan van grote agrimonoculturen. Bijenkasten worden tegen betaling daar geplaatst waar bestuiving op dat moment nodig is, bijvoorbeeld in een fruitboomgaard. Bestuiving op bestelling. Zodra de bloei voorbij is worden de kasten verplaatst naar een andere locatie en zo reizen bijenvolken over grote afstanden naar de plek waar op dat moment bestuiving nodig is, of daar waar in ieder geval voldoende nectar te halen is. De grootste jaarlijkse bijenvolksverhuizing is ieder voorjaar het transport van meer dan 60% van alle honingbij volken van de VS naar Californië om daar amandelbomen te bestuiven tegen betaling van $171 per volk (2017). Tussen die bomen groeit niets zinvols voor insecten dus er zijn daar nauwelijks natuurlijke bestuivers meer over.


Door de beschikbaarheid van honingbijen zijn boeren en tuinders niet afhankelijk van wilde bestuivers en dus is het voor hen niet noodzakelijk daar zelf enige zorg voor te dragen.
Deze zorg zou bijvoorbeeld kunnen bestaan uit een restrictief beleid inzake insecticiden, zorgen voor voldoende bloeiende planten in de omgeving gedurende het gehele groeiseizoen of het aanbieden van nestgelegenheid.

De mens heeft met de honingbij vele insecten ziekten, welke via bloem-bloem contact worden overgedragen, verspreid over de hele wereld. De verspreiding van ziekten door verplaatsing van honingbijen over grote afstanden is een voortdurend risico voor hommels en andere insecten.

Honingbijen hebben door hun bestuivings service langdurig het echte probleem gemaskeerd, namelijk dat er steeds minder wilde bestuivers zijn. Pas nu het extreem slecht gaat met ons landschap en honingbijen in de verdrukking komen wordt er enige actie ondernomen. De honingbij fungeert hier echter als kanarie in de kolenmijn voor een probleem dat oneindig veel groter is. Als het om bescherming van insecten gaat moeten we ons primair richten op wilde insecten en geenszins op de honingbij. Het is belangrijk om het houden van honingbijen in ieder geval niet langer te zien als een gift aan de natuur want dat is het niet.

Achteruitgang wilde bestuivers-hommelsAchteruitgang wilde bestuivers-solitaire bijen

Deel deze pagina