zondag 9 april 2017

 

Landschapshistoricus Martijn Horst uit Deventer maakte een uitgebreide studie van het Gortelsche Bos,  tussen Emst en Vierhouten. Eeuwenlang werd het bos bij Gortel beheerd door een maalschap, een gemeenschap  van aandeelhouders die gezamenlijk  volgens strikte regels voor onderhoud en instandhouding van het bos zorgden en er ook gezamenlijk de vruchten van plukten, aanvankelijk in natura, later in klinkende munt.

Zaterdagmiddag leidde Horst de leden en gasten van de afdeling Epe-Heerde van de KNNV vereniging voor veldbiologie langs een aantal relicten in het Gortelsche Bos: oude boombossen van inmiddels meer dan honderdjarige beuken, grenswallen, leemkuilen, een voormalige, nu gehavende toegangslaan, doorgeschoten eikenhakhoutbos, het Boshuis  gebouwd en gebruikt  bestuurlijk centrum van het Gortelsche Bos.   Al  die elementen  herinneren aan het oude malenbos,  ooit een groen  ’eiland’  toen de rest van de noordelijke Veluwe grotendeels met heideterrein was bedekt.  

Voor de aanplant van de waardevolle boombossen wisten de maalmannen haarfijn de betere, leemhoudende gronden te vinden en te benutten.  De armere gronden waren overwegend heidegebied , later grove-dennenbos. Bodemkundige Toine Jongmans uit Heerde  liet aan de hand van grondboringen zien hoe die bodems  door geomorfologische omstandigheden en klimaat, later ook onder de invloed van menselijke activiteit ,  zijn gevormd.  

Horst schetste levendig hoe de maalmannen (de aandeelhouders) hun gemeenschappelijke bezit organiseerden en  welke producten zij uit het bos wisten te halen en te vermarkten.  

De excursie eindigde bij de Wilhelminalinde aan de Boshuisweg; de aanplant ervan in 1898, ter gelegenheid van de kroning van toenmalige vorstin, was een van de laatste activiteiten van de maalschap. Kort daarna kocht diezelfde koningin Wilhelmina het gehele Gortelsche Bos plus buurschap Gortel aan en lijfde het in bij Kroondomein Het Loo.

Martijn Horst

Martijn Horst (links) geeft zijn toehoorders uitleg te midden van een oud beukenbos aan de Boshuisweg. (foto Tjada Amsterdam)

Deel deze pagina