Zijn vrouw Joséphine lag er begraven. Het hele graf stond vol met viooltjes. Napoleon Bonaparte had daarvoor gezorgd. Hij was gek op violen. Als herinnering aan haar droeg hij ook altijd een ketting met een gedroogd viooltje.

Violen zijn een symbool voor de liefde en geliefden. Dat weet bijna niemand. Als je de bakken violen ziet die bij de tuincentra de deur uitvliegen, zou je denken dat het goed gaat met het liefdesleven van de Tilburgers. Met een paar mooie vioolplantjes kun je heel goed thuiskomen. Daar kan geen roos tegenop. Het leven van Napoleon en Joséphine stond ook helemaal in het teken van de viool, en vooral van de geur van de bloemen. Toen ze trouwden, droeg zijn vrouw dan ook een krans van viooltjes in haar haar.

Mensen zijn het ruiken ontgroeid. Zeker in het voorjaar steek ik regelmatig mijn neus in een tulp, narcis of blauw druifje. Afhankelijk van het ras hebben de bloemen een heel karakteristieke en vaak ook sterke geur. In mijn omgeving wordt in eerste instantie toch wat vreemd aangekeken tegen mijn snuffelgedrag. Maar nadat anderen zelf met de neus de natuur gaan verkennen, verandert dit al snel.
Ook violen hebben vaak een zoetig luchtje. Om de tuin toch wat kleur te geven, zijn winterviolen geplant. Ze zijn er in allerlei kleuren, maar ruiken niet altijd even sterk. Ze kunnen tegen een nachtvorstje en blijven de hele winter doorbloeien. In de winter groeien ze als een polletje, maar in het voorjaar schieten de planten omhoog en krijg je een warrige violenplant. Meestal trekken de tuinliefhebbers dan de violen er uit en planten daarvoor in de plaats weer wat zomerbloeiers.

We hebben in onze stad ook twee wilde soorten viooltjes met veel kleinere bloemen dan de kweekviolen. De ene soort is het akkerviooltje met wit-gele bloempjes van ongeveer een centimeter. Het is een eenjarig plantje dat zeer vaak in moestuinen en op andere kale grond voorkomt. In april begin het te bloeien en dat gaat door totdat het gaat vriezen in het najaar. De andere ‘stads-viool’ is het maarts viooltje. Die is er veel vroeger bij: hij begint juist nu te bloeien en stopt er in mei al mee. De planten groeien in mooie polletjes, die ieder jaar groter worden omdat hij in alle richtingen uitlopers maakt. De bloemen zijn diep paarsblauw; de kleur violet blijkt ook te verwijzen naar de kleur van dit viooltje. Niet alleen de kleur is heel intens, de bloemen ruiken ook nog eens heerlijk. De wetenschappelijke naam van de plant is niet voor niets Viola odorata.

Maartse viooltjes in Cobbenhagenpark (foto Henk Kuiper)Maartse viooltjes in Cobbenhagenpark (foto Henk Kuiper)

In heel wat Tilburgse parken, zoals het Cobbenhagenpark, verschijnen nu de violet gekleurde polletjes. Maar je komt ze ook tegen in plantsoenen, onder struiken en heggen, en op andere voedselrijke plekken met wat schaduw. Het is een vroege bloeier en de eerste hommels en bijen komen graag wat nectar snoepen uit de bloemen. Zijn er in het voorjaar te weinig bloemen bestoven, dan gaat het maarts viooltje zichzelf maar bevruchten. De plant maakt dan kleine bloempjes die niet open gaan en binnen de dichte bloem vindt de bestuiving plaats. Beide soorten bloemen maken wel gewoon zaden die door mieren worden meegenomen en verspreid.   
We kunnen de komende weken genieten van de geur van het maarts viooltje. Die is vast lekker, want ze haalden zelfs viooltjesolie uit de bloemen om in parfum te verwerken. En voor de liefhebbers is er ook nog viooltjessoep.

Op de knieën en met je neus in de maartse violen geeft een ultiem voorjaarsgevoel. Met die voorjaarstrillingen raakt zo’n viooltje bij mij toch wel een gevoelige snaar.

Rob Vereijken

Deel deze pagina