Algemeen
Ook in het jaar 2011 hebben de meeste leden van de werkgroep regelmatig de wekelijkse werkgroepavond op dinsdag bezocht. De vaste kern bestond in 2011 uit tien arthropodologen (in alfabetische volgorde): Cor Borghouts, Emiel Bouvy, Reinoud van den Broek, Andrea Dekkers, André van Eck, Ron Felix, Laurens van der Leij, Theo Peeters, Paul van Wielink en Jan Willem van Zuijlen. Sommige avonden werden tevens bezocht door Mischa Cillissen. 
Drie leden van onze werkgroep: Emiel Bouvy, Cor Borghouts en Paul van Wielink zijn op dinsdag tevens als vrijwillige conservatoren actief in het collectiebeheer van Natuurmuseum Brabant. Daarnaast ook in uitleen van materiaal en het geven van informatie en adviezen.


Op zaterdag 11 juni zijn we naar de Dongevallei gegaan voor een excursie, maar toen we arriveerden kwam een regenfront ons tegemoet en zijn we in Berkel-Enschot aan de koffietafel beland.
Leden van de insectenwerkgroep leidden op 30 juli een insectenexcursie in De Mortelen. Zie ook het verslagje in De Oude Ley nr. 4.
Ook dit jaar vond weer uitwisseling plaats met andere werkgroepen binnen de afdeling. Jan Willem determineerde luisvliegen die Bert de Kort op diverse vogelsoorten verzamelde en paddestoelen op insecten stonden sterk in de aandacht door het onderzoek van Danny Haelewaters, student van de Universiteit Gent, die enkele weken met ons samenwerkte. Op dinsdagavond 25 oktober bezochten we zijn lezing over Laboulbeniales in het Natuurmuseum. En in 2012 zal er in Entomologische Berichten een artikel verschijnen over de in ‘De Kaaistoep’ aangetroffen Laboulbeniales.
Het was een feestelijk jaar. Op zaterdagavond 2 juli vierden we met Andrea en Hans hun 25-jarig huwelijksfeest en op donderdagavond 29 december hebben we genoten van de 65e verjaardag van Paul.


Werkzaamheden
Diverse leden werken (nog steeds) aan materiaal dat verzameld is of wordt in de Kaaistoep. André, Theo, Paul, Ron, Emiel, Laurens, Andrea en Jan Willem konden daardoor ook in 2011 weer diverse insectensoorten aan het totaalbestand van de Kaaistoep toevoegen. 
Andere activiteiten van de leden zijn verzamel-, sorteer-, determineer- en invoegwerk van allerlei insecten- en spinnengroepen in de collectie van Natuurmuseum Brabant. Ook in 2011 werden door afzonderlijke werkgroepsleden weer diverse geleedpotigen geschonken aan de museumcollectie.
In de Kaaistoep werd een potvalproject afgerond door Ron Felix en Paul van Wielink, met name om de relatie met lichtvangsten te onderzoeken. Alle vangsten worden uitgesorteerd door Ron Felix, Paul van Wielink en Jan Willem van Zuijlen en zoveel mogelijk ondergebracht bij specialisten om geïdentificeerd te worden. Een kleine 4500 exemplaren van verschillende orden zijn al tot op soort gedetermineerd.


Cor Borghouts, Andrea Dekkers en Aad van Diemen werken aan materiaal verzameld met behulp van een raamval en potvallen op vliegbasis Gilze-Rijen. 
Emiel Bouvy heeft de determinatie voltooid van het kevermateriaal van de 12 potvallen die in 2000/2001 rond een zomereik in de Kaaistoep hebben gestaan. Hij heeft ook de kevers van de Bavaria-flesval in een andere eik van dit terrein uit 2009/10 op naam gebracht en heeft de determinatie en de invoeging van de 35 sprinkhanen uit de collectie van Stichting Bargerveen verzorgd. Hij werkt verder aan het op naam brengen van de moeilijkere ‘micro-kevers’ van de Kaaistoep-lichtval. Het betreffende materiaal van 2007 t/m 2009 is inmiddels verwerkt.


Zowel de bovengenoemde potvallen en de lichtval leverden exemplaren met Laboulbeniales op. Daarnaast ook dieren met gesteelde mijten (Uropodina), die door Paul van Wielink naar een specialist in Polen worden gestuurd.
Theo Peeters heeft de bijen en angeldragende wespen die in 2010 en 2011 door Jaap en Henk zijn verzameld op de bijenhotels bij de Hut van Homberg in De Kaaistoep op naam gebracht en deels geprepareerd. Er zaten enkele nieuwe soorten voor de Kaaistoep tussen. De dieren worden opgenomen in de natte en droge collectie van het Natuurmuseum.
Reinoud van den Broek heeft de roofvliegen gedetermineerd van de bijvangsten van het onderzoek van Stichting Bargerveen in 2005 en 2006 op kalkgraslanden in Nederland, België en Duitsland. Daarbij werden een aantal zeer bijzondere soorten aangetroffen zoals Erax puntipennis en Machimus rusticus. Alle exemplaren zijn ingevoegd in de museumcollectie.


Databank insectencollectie Natuurmuseum Brabant
Een gezamenlijk project van KNNV-werkgroepsleden en insectenconservatoren van het Natuurmuseum vormt het vullen van de databank van de insectencollectie van Natuurmuseum Brabant. Het programma Orde van de NEV wordt gebruikt voor het opslaan van deze gegevens. Het aantal kevergegevens in de databank is dit jaar fors gegroeid doordat Cor Borghouts alle waterkevers aan het invoeren is (zie tabel 1). Deze klus is bijna volbracht. Door Laurens van der Leij werden in 2011 weer nieuwe vliegen en muggen toegevoegd aan de databank (zie tabel 2).


Tabel 1. Overzicht kevers (Coleoptera) in de databank van Natuurmuseum Brabant (opname 3 januari 2012).


Familie (1) - Nederlandse naam - Aantal exemplaren - Aantal soorten
Gyrinidae - schrijvertjes - 106 - 3
Haliplidae - watertreders - 240 - 14
Noteridae - diksprietwaterkevers - 59 - 2
Paelobiidae - pieptorren - 63 - 1
Dytiscidae - waterroofkevers - 794 - 75
Carabidae - loopkevers - ± 4.500 - 257
Totaal: ± 5.762 exemplaren van 352 soorten


Tabel 2. Overzicht vliegen en muggen (Diptera) in de databank van Natuurmuseum Brabant (opname 3 januari 2012).


Familie (36) - Nederlandse naam - Aantal exemplaren - Aantal soorten
Asilidae - roofvliegen - 667 - 37
Asteiidae - 1 - 1
Athericidae - waterdazen - 10 - 2
Bibionidae - rouwmuggen - 254 - 11
Bombyliidae - wolzwervers - 55 - 18
Calliphoridae - bromvliegen - 272 - 23
Camillidae - 1 - 1
Campichoetidae - 4 - 1
Clusiidae - 3 - 2
Conopidae - blaaskopvliegen - 198 - 17
Diastatidae - 15 - 4
Dolichopodidae - slankpootvliegen - 480 - 89
Drosophilidae - fruitvliegen - 213 - 33
Dryomyzidae - 20 - 2
Empididae - dansvliegen - 545 - 72
Gasterophilidae - paardenhorzels - 1 - 1
Helcomyzidae - 4 - 1
Heleomyzidae (incl. Trixoscelidinae) - afvalvliegen - 196 - 29
Hippoboscidae - luisvliegen - 87 - 8
Hybotidae - 224 - 42
Hypodermatidae - builenhorzels - 1 - 1
Lauxaniidae - 360 - 32
Lonchaeidae - 69 - 11
Lonchopteridae - 116 - 2
Megamerinidae - boomschorsvliegen - 4 - 1
Micropezidae - spillebeenvliegen - 45 - 5
Muscidae - echte vliegen - 458 - 76
Oestridae - horzels - 3 - 2
Pallopteridae - bloemvliegen - 52 - 9
Periscelididae - 19 - 2
Phoridae - bochelvliegen - 39 - 12
Piophilidae - kaasvliegen - 38 - 4
Pipunculidae - oogkopvliegen - 22 - 12
Platypezidae - breedvoetvliegen - 14 - 6
Platystomidae - prachtvliegen - 74 - 2
Pseudopomyzidae - 1 - 1
Psilidae - wortelvliegen - 85 - 10
Rhagionidae - snipvliegen - 165 - 12
Rhinophoridae - pissebedvliegen - 3 - 3
Sarcophagidae - dambordvliegen - 124 - 21
Scatophagidae - drekvliegen - 178 - 25
Sciomyzidae - slakkendoders - 397 - 40
Sepsidae - wappervliegen - 185 - 16
Stratiomyidae - wapenvliegen - 433 - 31
Syrphidae - zweefvliegen - 3.568 - 213
Tabanidae - dazen - 776 - 45
Tachinidae - sluipvliegen - 205 - 48
Tanypezidae - langpootvliegen - 4 - 1
Tephritidae - boorvliegen - 206 - 33
Therevidae - viltvliegen - 110 - 9
Ulidiidae - prachtvliegen - 68 - 8
Totaal 11.072 exemplaren van 1.087 soorten.


Entomologische publicaties van leden
Broek, R. van den, 2011. Roofvliegen (Diptera: Asilidae) van de Regte Heide. - De Vliegenmepper 20 (1): 12-23.
Broek, R. van den, 2011. De opmars van de roofvlieg Machimus arthriticus (Zeller, 1840)(Asilidae) in Nederland en België. - De Vliegenmepper 20 (2): 25-28.
Eck, A. van, 2011. A checklist of the hoverflies of Portugal (Diptera, Syrphidae). - Boletín de la Sociedad Entomológica Aragonesa 49: 127-144.
Felix, R. & P. van Wielink, 2011. Calodromius bifasciatus and other Carabidae on 26 oak-trunks in a nature reserve in the Netherlands. - Zookeys 100: 533-544.
Peeters, T., 2011. Vliegverkeer bij een steenhommelnest op de Sijsten. - De Oude Ley 33 (2): 16-20.
Peeters, T.M.J., C. van Achterberg & W.I.M. Swüste, 2011. Virgilius Lefeber (1921-2007), een halve eeuw wespen- en bijenfaunistiek. - Entomologische Berichten 71 (4): 104-112.
Peeters, T.M.J., 2011. Ibalia leucospoides in Nederland. - HymenoVaria 3: 54-56.
Peeters, T.M.J., 2011. Aanvullingen op 'De wespen en mieren van Nederland'. - HymenoVaria 3: 73-77.
Wielink, P. van, 2011. Onder de rook van Tilburg loopt de ark van Noach leeg. 17 jaar onderzoek naar biodiversiteit in de Kaaistoep. - Brabants Landschap nr. 173: 42-55.
Wielink, P. van & W. Ellis, 2011. Beuk, een nieuwe waardplant van Tischeria decidua (Lepidoptera: Tischeriidae). - Entomologische Berichten 71: 13.
Zuijlen, J.W.A. van & J.D.M. Belgers, 2011. De stofluis Philotarsus parviceps nieuw voor Nederland (Psocoptera: Philotarsidae). - Entomologische Berichten 71(2): 46-49.


Nagenoeg alle leden namen deel aan inventarisaties in De Kaaistoep. Diverse leden droegen bij aan het Kaaistoepverslag. In het jaarverslag over het onderzoek in de Kaaistoep in 2010 (verschenen in maart 2011) stonden maar liefs 14 bijdragen waarin arthropoden een hoofdrol spelen.
Verder zitten Laurens van der Leij & André van Eck in de redactie van De Vliegenmepper, nieuwsbrief van de sectie Diptera van de NEV en Theo Peeters in de redactie van nieuwsbrief HymenoVaria van de sectie Hymenoptera van de NEV. Uiteraard levert ook dat schrijfwerk op, hetgeen hier slechts deels is opgenomen.


Overige activiteiten van werkgroepsleden
Van afzonderlijke leden kunnen we tevens nog onderstaande activiteiten noteren:


Reinoud van den Broek heeft in 2011 een intensief onderzoek naar het voorkomen van roofvliegen in de Loonse en Drunense Duinen gedaan.


André van Eck werkte aan een nieuwe checklist van de zweefvliegen (Diptera: Syrphidae) van Portugal, die op het eind van 2011 is gepubliceerd.


Ron Felix werkt aan een checklist voor de loopkevers van Socotra, een eiland van Jemen, op basis van twee eigen bezoeken aan het eiland en van materiaal van anderen, o.a. het museum in Praag. Ook werkt hij aan een afzonderlijke publicatie van de loopkevers van Jemen en met Riccardo Sciaky uit Milaan aan een checklist van de loopkevers van het Arabisch Schiereiland; een veeljaren project. Verder determineert hij loopkevers uit het Midden-Oosten, Thailand en Afrika van musea en verzamelaars in België, Duitsland, Tsjechië, Israël, Iran en Thailand. In 2010 en 2011 heeft hij een gelukte kweek van Cicindela germanica opgezet, waarover in 2012 een publicatie in Entomologische Berichten te verwachten is.


Mirella Lopez en Noortje Vermeer, twee studenten van de Lerarenopleiding Biologie Fontys Hogeschool, hebben vanaf 15 maart tot en met eind mei vier groene daken in Tilburg bemonsterd op geleedpotigen. Ze kregen hulp van de leden van de werkgroep en werden o.a. begeleid door Theo Peeters. In november hebben ze hun eindverslag bij het Natuurmuseum ingeleverd. Het onderzoek werd tot en met 1 november voortgezet op twee groene daken, Stadskantoor en Natuurmuseum, door resp. Mischa Cillissen en Theo Peeters.


Theo Peeters inventariseerde bijen en wespen in delen van het Groene Woud voor een hoofdstuk in een nieuw boek over de leembossen van het Groene Woud.


Paul van Wielink, Emiel Bouvy en Jan-Willem van Zuijlen hielpen Danny Haelewaters, student van de Universiteit van Gent, bij zijn afstudeeronderzoek naar Laboulbeniales-schimmels op insekten. Zij leverden hem geïnfecteerd materiaal en de eerste twee hielpen hem met het op naam brengen van kevers.


Tot zover de activiteiten van de insectenwerkgoep in 2011.


Theo Peeters, coördinator.

 

Deel deze pagina