Beheeroverleg
De coördinator van de Werkgroep Dongevallei heeft ook dit jaar weer tweemaal beheeroverleg met de gemeente Tilburg gehad. De KNNV had voorgesteld de jaarlijkse bestrijding van bosopslag in de winterperiode te vervangen door zomermaaien. De bestrijding van elzen- en berkenopslag is dan effectiever en het maaien van de schraallanden in de late zomer bevordert de soortenrijkdom van deze zeldzame vegetaties. Na 2 jaar zomermaaien lijkt deze beheerswijziging goed uit te pakken: de hergroei van els en berk is beduidend minder en de grazige vegetaties zijn minder vervilt en opener van structuur. Periodieke flora-monitoring moet het gunstige effect van het zomermaaien nog bevestigen. De vorig jaar door de KNNV gevraagde beheermaatregelen (plaggen zandkoppen, eggen oevers) zijn uitgevoerd en hebben wisselend succes gehad. De dichte mosvegetaties op de droge zandkoppen zijn grotendeels verdwenen, maar vestiging van gewenste soorten (schrale grassen, heide-achtige vegetaties) blijven voorlopig nog achterwege. Op veel plaatsten komt het mos al weer als eerste begroeiing terug. Natuurlijk moeten we de vegetatie-ontwikkeling over een langere periode bekijken. Voor de insectenwereld lijken de geplagde terreindelen wel interessanter geworden. Een beheermaatregel die wel succesvol is geweest, was het eggen van de oeverzone langs de Valleiplas. Het doel hiervan was het pioniermilieu terplaatste te handhaven of terug te ontwikkelen om zodoende broedgelegenheid voor Kleine plevier en betere foerageermogelijkheden voor andere steltlopertjes in stand te houden. De Kleine plevier heeft er inderdaad weer gebroed, evenals de Scholekster. Oeverlopertjes zijn veelvuldig gezien. De KNNV heeft daarom gepleit voor voortzetting van het eggen langs de oevers van de Valleiplas. Ook zou het aan te bevelen zijn om de grazige vegetaties rondom de Valleiplas door maaien blijvend open te houden, inclusief de ruige waterkanten. Dit met het oog op de aantrekkelijkheid van dergelijk biotoop voor broeden, pleisteren en foerageren van water-, weide- en graslandvogels in zomer, winter- en de trekperiode. Bovendien blijft daardoor ook het zicht op de nieuwe Oeverzwaluwenwand bestaan. De KNNV pleit om deze redenen ook sterk voor het bestrijden van bosopslag op het eilandje in de Valleiplas en heeft aangeboden om daar een bijdrage in mankracht tegenover te stellen. Voorts heeft de Werkgroep gevraagd of in het komend jaar een deel van de drasse oeverlandjes langs de Marleplas vrijgesteld kan worden van bosopslag om vervolgens gemaaid te worden. Dit met het oog op de waardevolle vegetaties die nu aan het verruigen zijn. Ook wil zij graag betrokken worden bij de planning en uitvoering van het verwijderen van de Watercrassula. Het bestrijden van deze invasieve exoot juicht de KNNV toe, maar de soort staat in kwetsbare vegetaties met ondermeer Pilvaren. Een voorzichtige aanpak is dringend gewenst. Overleg met het waterschap wordt nagestreefd. 

Oeverzwaluwenwand
Op initiatief van de Werkgroep is in 2012 een Oeverzwaluwenwand gerealiseerd in de Dongevallei. Marieke Moorman, wethouder Natuur van de gem. Tilburg op 1 november in aanwezigheid van de sponsoren en andere betrokken personen en organisaties de oplevering van de kunstwand gevierd. Zij deed dit door een informatiepaneel te onthullen. Het bord, waarop allerlei wetenswaardigheden over dit vogeltje en zijn levenswijze staan vermeld, staat aan de Saasveldstraat op een punt waar men de wand en aanvliegende Oeverzwaluwen het beste kan overzien. Het realiseren van de stenen wand heeft ca.€25.000 gekost, waarvan tweederde is gefinancierd door sponsoren, alsook vanuit provinciale en landelijke subsidiepotjes voor soortbescherming. De inhoudelijke begeleiding van het project en het vergaren van de sponsorbijdragen is door de Werkgroep uitgevoerd. Het project heeft ruime aandacht gekregen in de pers met artikelen in het Brabants Dagblad, het Stadsblad en in het wijkblad Focus-op-Reeshof. Alle betrokken partijen zullen op de hoogte worden gehouden van de gehoopte broedsuccessen in 2013. De lokale bevolking zal via de wijkkranten worden geïnformeerd.

Monitoring
Er is dit jaar veel natuuronderzoek gedaan in de Dongevallei. Behalve de jaarlijks terugkerende monitoring van vogels, is er door de Plantenwerkgroep van de KNNV dit jaar ook weer uitgebreid naar de flora gekeken. Ook de Paddenstoelenwerkgroep heeft het gebied weer bezocht. Met als resultaat 39 soorten, waarvan 24 nieuw voor het gebied. Daarnaast is een dmv. life-trap-onderzoek een inventarisatie uitgevoerd naar (spits-)muizen (5 soorten). Met de batdetector zijn 4 soorten vleermuizen vastgesteld. Dit jaar stond in het teken van de opstart van meer uitgebreide en systematische inventarisaties van de insectenwereld. In afgelopen jaren was al veel aandacht besteed aan de sprinkhanen-, vlinder- en libellenfauna, maar de andere soortengroepen kwamen er tot nu toe een beetje bekaaid vanaf. Er is daarom het afgelopen jaar een begin gemaakt met de inventarisatie van kevers, nachtvlinders en zweefvliegen. Diverse mensen hebben te hooi en te gras naar insecten gezocht, met ondermeer als resultaat:. libellen (18 soorten), dagvlinders (19 soorten), sprinkhanen (7 soorten), zweefvliegen (12 soorten), watertorren en duikerwantsen (9 soorten). Ook is er een avond en nacht met licht op kevers (51 soorten) en nachtvlinders (62 soorten) geïnventariseerd. Een mooi begin voor verdere studie de komende jaren! Voorts is er in het gebied een specifiek verspreidingsonderzoek gedaan naar exotische rivierkreeften. In vrijwel de gehele Dongevallei is de Californische rivierkreeft aangetroffen. Alleen de geïsoleerde poelen en plassen heeft de deze invasieve soort nog niet gekoloniseerd. Tenslotte is een bronnenonderzoek gedaan naar de ‘visstand’ in het gebied gedurende de afgelopen 10 jaar. Er zijn in totaal 17 soorten van het gebied bekend. Bij het op een rijtje zetten van alle soortgegevens die tot nu toe (2003 t/m 2012) van de Dongevallei bekend zijn, staat de teller nu na 10 jaar monitoring op 1106 soorten planten en dieren die in dit tijdvak in het gebied zijn waargenomen.

Communicatie
De digitale Nieuwsbrief wordt, behalve naar alle KNNV-leden, op verzoek ook verzonden naar externe personen en organisaties. Dat zijn er inmiddels ruim 60 en zal door mond-tot-mondreclame de komende tijd nog wel verder stijgen. Dat is ook nadrukkelijk de bedoeling. Want één van de redenen voor de oprichting van de Werkgroep Dongevallei was juist het onder de aandacht brengen van de Dongevallei bij de plaatselijke bevolking als mooi en waardevol natuurgebied in hun woonomgeving. De reacties op de Nieuwsbrief zijn tot nu toe heel positief. Behalve dat de Nieuwsbrief nu ook op de website van de KNNV is opgenomen, is recent ook de mogelijkheid ontstaan om de Nieuwsbrieven te lezen via de gemeentelijke website onder het kopje Dongevallei. Het ligt in de bedoeling dat er ook een kaartje van het gebied wordt opgenomen, evenals een lijst van beschikbare literatuur over het natuurgebied. Voorts zijn er in 2012 ook 2 artikelen over de Dongevallei in het verenigingsblad de Oude Lerij verschenen. Daarnaast is over het gebied een bijdrage geleverd aan de 75jaar-Jubileumuitgave van de KNNV. 

Film over de Donge
Zoals reeds eerder aangekondigd is er een film/documentaire over de Donge/Oude Leij in de maak. Het gebied dat in hun film getoond wordt, heeft betrekking op de gehele loop van het riviertje, van de oorsprong van de Oude Leij bij de Belgische grens tot aan de monding van de Donge in de Maas bij Geertruidenberg. De film gaat niet alleen over natuur, maar juist ook over de woon- en werksituatie en recreatieve activiteiten van de bewoners langs deze West-Brabantse laaglandbeek. Als KNNV werken we mee aan de film, waarbij vanzelfsprekend de bijzondere natuurwaarden en onze activiteiten in het gebied onze inbreng zijn. Janny Lock (regisseuse) en Rob van Hal (filmer) hebben de afgelopen maanden al heel wat beelden geschoten, Het is de bedoeling dat de film in 2013 op DVD uitkomt, begeleid door een fotorijk boek.

Guido Stooker

Deel deze pagina