Het jaar 2013 was voor de Dongevallei een druk, maar interessant jaar. Er is veel gebeurd. Zowel met betrekking tot de monitoring van flora en fauna, als ten aanzien van de advisering naar de gemeente over het beheer en de inrichting van het terrein. De meest memorabele activiteit was toch wel het 1313-soortenweekend, dat de KNNV-afd.Tilburg in het voorjaar heeft georganiseerd.

BIODIVERSITEIT – 1313-SOORTENWEEKEND
De Dongevallei als natuurontwikkelingsgebied bestaat ongeveer 10-15 jaar. Vanaf 2003 is er sprake van monitoring van flora en fauna. Dit betrof vooralsnog vooral planten, mossen en vogels met hier en daar een uitstapje naar wat bekendere insectengroepen als dagvlinders, libellen en sprinkhanen. Het jaar 2013 was voor Tilburg (013) een bijzonder jaar en in dat kader is er door de KNNV, als onderdeel van de 013-activiteiten een 1313-soortendag in de Dongevallei georganiseerd. Doel hiervan was om enerzijds de kennis van de biodiversiteit van de Dongevallei te vergroten en anderzijds de natuurwaarde van het gebied bij de plaatselijke bevolking onder de aandacht te brengen. Promotie van de KNNV-afd.Tilburg als vereniging waar men natuurstudie en natuurbeleving inhoud kan geven, vormde een belangrijk nevendoel. Het weekend werd gehouden op 15 en 16 juni, waarbij op zaterdag veel specialisten van binnen en buiten de KNNV het gebied doorzochten op tal van flora- en faunagroepen. De zondag was een publieksdag vooral gericht op voorlichting aan de deelnemers aan de verschillende excursies. Het weekend was een groot succes. Er zijn (ondanks het koude voorjaar) gedurende de 2 dagen ca.750 soorten planten en dieren in het gebied waargenomen, waaronder enkele zeer zeldzame soorten. Hiervan wordt verslag gedaan in een komend jaar te verschijnen Biodiversiteitsrapport, waarin de resultaten van 10 jaar monitoring in de Dongevallei worden gepubliceerd. Ook de publieksexcursies werden goed bezocht. Er zijn 6 excursies gehouden, waaronder 2 nachtexcursies (vleermuizen, nachtvlinders) en een vroege vogelexcursie. In totaal hebben 225 personen deelgenomen aan de excursies. De verstrekte informatie over de natuurwaarde van het gebied en het gevoerde beheer werden door hen zeer op prijs gesteld. De kosten van de organisatie van het 1313-weekend werden betaald door de gemeente Tilburg. RABO-bank Tilburg eo. financierde de productie van een specifieke Dongevallei-flyer.

EXCURSIES
Naast bovenstaande excursies zijn er ook nog een tweetal andere excursies gehouden. In april werd de bekende Tilburgse festiviteit ‘Straat’ gehouden. Dit keer was de straat het Wilhelminakanaal; alle aspecten van het kanaal (historie, waterstaat, gebruik, bebouwing, kunst, cultuur en natuur) werden onder de aandacht gebracht. Daarbij werd een ruime omgeving aangehouden. Om die reden kreeg de Werkgroep het verzoek om een publieksexcursie te houden, waarbij aandacht aan de relatie van de Dongevallei met het kanaal werd gegeven. Op 14 april gaven 16 mensen acte de présence en werd een bezoek gebracht aan deelgebied 3, 2 en 1-noord. In het gebouw aan de Goirke-kanaaldijk, waar de opening van de Straatfeest werd gehouden, werd de KNNV in een banner als sponsor vermeld. Een straatfeest van geheel andere orde vroeg via de gemeente ook om een excursie door het gebied. De bewoners van het aan de Dongevallei grenzende woningcomplex aan de Bijsterveldenlaan hielden in november een straatfeest en onderdeel daarvan was een excursie door ‘hun’ natuurgebied. Met 18 personen werd deelgenomen en de deelgebieden 2 en 1-noord doorkruist, waarbij ondermeer aandacht werd besteed aan de begrazing, het maaibeheer en de bestrijding van bosopslag.

BEHEERADVISERING
Zoals elk jaar is er ook weer overleg geweest met de gemeente over het beheer van het gebied. Het vrij laat uitgevoerde maaibeheer in 2012 leverde een paar knelpunten op ten aanzien van de berijdbaarheid van de bodem en de beschikbaarheid van voldoende voedsel voor de grazende Hooglanders. Om die reden is de gemeente geadviseerd om het zomermaaien vroeger in het jaar uit te voeren (15 juli-15 aug.). Het broedseizoen is dan voor de meeste vogels voorbij en de rijping en zaadval van de meeste planten is rond die datum voltooid. In de maanden daarna is nog steeds sprake van hergroei van de grazige vegetaties. Bovendien is het zomermaaien de afgelopen jaren dermate succesvol gebleken tegen de verbossing, dat geadviseerd kon worden de oppervlakte te maaien grazige vegetaties te verlagen. Door in de tijd (in opeenvolgende jaren) een ruimtelijk gespreid maaibeheer uit te voeren, blijven sommige terreindelen een jaar lang ongemaaid, terwijl die plekken het jaar daarop juist weer wèl gemaaid worden en andere terreindelen gespaard blijven. Een dergelijk gefaseerd maaibeheer werkt op meerdere manieren positief uit. Sommige ‘late’ planten kunnen toch tot volledige bloei en zaadval komen en zich vermeerderen; insecten hebben tot laat in de herfst de beschikking over waardplanten en nectarbronnen; vogels hebben daardoor weer meer foerageermogelijkheden op insecten; de fauna krijgt meer dekking en winterrefugium en de grote grazers hebben voldoende voedsel gedurende de winterperiode

WATERHUISHOUDING:
Op initiatief van de Werkgroep zijn dit jaar 2 peilbuizen in het terrein geplaatst om de fluctuaties van het grondwater te meten. Deze buizen worden om de 2 weken opgenomen. Uit de opnameresultaten blijkt dat er nog steeds sprake is van een kwelsituatie; belangrijk voor de aanwezigheid van bijzondere planten- en diersoorten in het gebied. De waarnemingenreeks kan ook van belang zijn voor de evaluatie van de effecten van de aanpassingswerken aan het Wilhelminakanaal.

RIETOEVERS
In 2011 zijn op verzoek van de Werkgroep een aantal oevers langs de Marleplas gedeeltelijk ontdaan van bosopslag om rietgroei mogelijk te maken, die door de schaduwwerking van de begroeiing sterk achterbleef bij de in het beheerplan geformuleerde verwachting en doelstellingen. De oostelijke oever is over ongeveer de helft van de lengte vrijgesteld van elzen- en wilgenopslag. Het heeft niet mogen baten. De hergroeikracht van deze moerasstruwelen is dermate groot dat de oever weer helemaal is dichtgegroeid nog voordat riet een kans heeft gekregen zich te vestigen of uit te reiden. Om die reden is door de Werkgroep bij de gemeente gepleit voor een beheerexperiment: het afrasteren van een deel van de begraasde oeverzone aan de westzijde van de Marleplas. De grazende koeien (en ganzen!) vraten hier het ontkiemende riet kort, waardoor dit niet tot wasdom kon komen. De gemeente heeft het gebied uit laten uitrasteren (exclosure) en het afgelopen seizoen is het dus niet begraasd. Er is sprake van een duidelijke verruiging met op korte termijn hopelijk de aanslag van rietgroei.

WATERCRASSULA
Al een aantal jaren is bekend dat ook in de Dongevallei de niet inheemse waterplant Watercrassula aanwezig is. Deze invasieve exoot woekert op verschillende plekken langs oeverzones in de Dongevallei en verdringt er de inheemse flora. Om die reden is de verspreidng van de plant gedetailleerd in kaart gebracht (Jaarverslag Dongevallei 2013). Dit artikel is aangeboden aan de gemeente nav. een veldbezoek dat de terreinbeheerders van Huis-ter-Heide (NM) samen met de gemeente en de Werkgroep aan het gebied hebben gemaakt.

IJSVOGELWANDJES
De IJsvogel heeft door de vrij koude winters van de afgelopen jaren en met name enkele perioden met langdurige ijsbedekking, in heel Nederland een flinke veer moeten laten. De soort kwam wel regelmatig voor in de Dongevallei, maar broedgevallen konden niet worden vastgesteld. Een groot deel van het biotoop van deze mooie vogel is wel aanwezig (visrijk water, overhangende begroeiing langs de oevers, rust), maar een belangrijk onderdeel werd gemist: het broedbiotoop. De IJsvogel verlangt steile, onbegroeide oevers van tenminste 1 meter hoogte boven gemiddeld waterpeil. Dergelijke waterkanten ontbreken nagenoeg in de Dongevallei. Om die reden is door de Werkgroep een projectplan opgesteld om verspreid over de gehele lengte van de Dongevallei een 5-tal kunstmatige IJsvogelwandjes op te richten. Met geld uit het Biodiversiteitbudget van de gemeente Tilburg, aangevuld door aanzienlijke financiële bijdragen van Vogelbescherming Nederland (VBN-IJsvogelfonds) en het Coördinatiepunt Landschapsbeheer Noord-Brabant (LAL-subsidie) is in augustus van dit jaar uitvoering gegeven aan dit plan. De IJsvogels zijn al bij de wandjes gesignaleerd!

ADVISERING BOUWBLOK BEGRENZING
Bij de aanleg en inrichting van het laatste deel van de Dongevallei ter hoogte van het winkelcentrum de Vallei zijn bij het begrenzen van het natuurgebied foutjes gemaakt. De actuele begrenzing ter hoogte van de Saasveldstraat conflicteert met de bestemmingsplanbegrenzing van toekomstige bouwblokken. De gemeente heeft de KNNV gevraagd een beoordeling te maken van de in het geding zijnde natuurwaarden en deze te toetsen aan wettelijke kaders. Omdat het om een betaalde opdracht ging, is dit via de formele KNNV-lijn afgehandeld. Het officiële rapport (KNNV: Stooker, 2013, Flora en Fauna rondom de Valleiplas in de Dongevallei) is in juni aangeboden aan de gemeente. Een duplicaat is aanwezig in het archief van de KNNV, afd.Tilburg.

KINDERBOERDERIJ ’T VALLEIKE
Dit jaar is Kinderboerderij ’t Valleike gebouwd en opgestart. De ‘boerderij’ ligt tegen de Dongevallei aan. Er is gesproken over samenwerking, waarbij de KNNV 1 à 2x/jaar een avondlezing en/of een veldexcursie verzorgd. De KNNV kan als tegenprestatie desgewenst gebruik maken van de ruimte en faciliteiten van het gebouw en informatiemateriaal op de desk plaatsen. Een en ander moet in 2014 concreet gemaakt worden.

Guido Stooker
Coördinator Werkgroep Dongevallei

31 december 2013 

Deel deze pagina