Algemeen
Ook in het jaar 2012 hebben de meeste leden van de werkgroep regelmatig de wekelijkse werkgroepavond op dinsdag bezocht. De vaste kern bestond in 2012 uit tien arthropodologen (in alfabetische volgorde): Cor Borghouts, Emiel Bouvy, Reinoud van den Broek, Andrea Dekkers, André van Eck, Ron Felix, Laurens van der Leij, Theo Peeters, Paul van Wielink en Jan Willem van Zuijlen. Sommige avonden werden tevens bezocht door Mischa Cillissen. Tevens hebben we eind 2012 met Ad Mol (o.a. bladwespenspecialist) een nieuw lid erbij gekregen.

Vijf leden van onze werkgroep, t.w. Emiel Bouvy, Cor Borghouts, Andrea Dekkers, Ad Mol en Paul van Wielink, zijn op dinsdag tevens als vrijwillige conservatoren actief in met name het collectiebeheer van het Natuurmuseum Brabant. Daarnaast ook in uitleen van materiaal, het geven van informatie en adviezen en determinaties voor derden. 

We hebben in 2012 geen gezamenlijke excursie of activiteit ondernomen. Wel leidden Paul, André & Theo op 28 juli een algemene insectenexcursie in De Brand.

Gedurende enkele dagen werden we tijdens onze werkzaamheden op het Natuurmuseum en in het veld gefotografeerd door Romy Tweebeke, student fotografie in Den Haag.

Het was een feestelijk jaar. De afdeling bestond dit jaar 75 jaar en er werden gedurende het jaar diverse extra activiteiten georganiseerd. Ook kwam er een jubileumboek uit met daarin o.a. diverse bijdragen en foto’s over insecten en insectenstudie door enkele leden van de werkgroep. Het feestjaar van de afdeling werd afgesloten met een gezellig feest op 22 september 2012 in het Natuurmuseum, waarop ook even ‘n geest van de insectenwerkgroep op ’t podium verscheen. 

In het kader van ‘het jaar van de bij’, o.a. door de KNNV georganiseerd, werden door Aad van Diemen en Theo Peeters excursies met als thema bijen gegeven in Breda (12 mei) en Tilburg (13 mei). Zie ook de Oude Ley (Peeters 2012). 

Werkzaamheden
Diverse leden werken aan materiaal dat verzameld is of wordt in de Kaaistoep. André, Theo, Paul, Ron, Emiel, Laurens, Andrea en Jan Willem konden daardoor ook in 2012 weer diverse insectensoorten aan het totaalbestand van De Kaaistoep toevoegen.

Andere activiteiten van de leden zijn verzamel-, sorteer-, determineer- en invoegwerk van allerlei insecten- en spinnengroepen in de collectie van Natuurmuseum Brabant. Ook in 2012 werden door afzonderlijke werkgroepsleden weer diverse geleedpotigen geschonken aan de museumcollectie. 

Cor Borghouts, Andrea Dekkers en Aad van Diemen (vrijwillig conservator Hymenoptera) werken aan materiaal verzameld met behulp van een raamval en potvallen op vliegbasis Gilze-Rijen. Cor is tevens gestart met determinatie van kevers gevangen met raamvallen in De Kaaistoep.

Vrijwillig conservator Emiel Bouvy werkt al meer dan 25 jaar in de insectencollectie van Natuurmuseum Brabant (Foto Paul van Wielink)

Bijschrift foto 1. Vrijwillig conservator Emiel Bouvy werkt al meer dan 25 jaar in de insectencollectie van Natuurmuseum Brabant (Foto Paul van Wielink).

Emiel Bouvy werkte aan het op naam brengen van de moeilijkere ‘micro-kevers’ van De Kaaistoep. Na het materiaal van 2010 en 2011 van de lichtval waren dat vervolgens de ‘micro-kevers’ van de 12 potvallen rond eik 1 in 2000/2001. Daarbij leverde de lichtval exemplaren met Laboulbeniales op. Ook vulde hij de natte collectie aan met duizend- en miljoenpoten. 

Theo Peeters is bezig de bijen en angeldragende wespen die in 2012 door Jaap en Henk zijn verzameld bij de bijenhotels bij de Hut van Homberg in De Kaaistoep op naam te brengen. De hoteldieren worden opgenomen in de natte en droge collectie van het Natuurmuseum. Daarnaast werkt hij aan sortering en determinatie van het Hymenoptera-materiaal van de malasieval in De Kaaistoep uit 2008.

Ron Felix is bezig met het inpassen van losse collecties loopkevers (o.a. van Van Swaaij) en zoekt potvallen uit van de Bemelerberg van vorige jaren, op zoek naar een pas ontdekt blind Frans loopkevertje dat daar recent gevonden is.

Paul van Wielink werkt aan diverse activiteiten die te maken hebben met collectie en collectiebeheer en verzameld, onderricht en schrijft over de fauna van De Kaaistoep.

Databank insectencollectie Natuurmuseum
Een gezamenlijk project van KNNV-werkgroepsleden en insectenconservatoren van het Natuurmuseum vormt het vullen van de databank van de insectencollectie van het Natuurmuseum Brabant. Het programma Orde van de NEV wordt gebruikt voor het opslaan van deze gegevens. Het aantal kevergegevens in de databank is ook dit jaar fors gegroeid door het invoerwerk van Cor Borghouts m.b.t. diverse kevergroepen (zie tabel 1). Door Laurens van der Leij werden in 2012 weer nieuwe vliegen en muggen toegevoegd aan de databank (zie tabel 2). En eind 2012 werd tevens door Aad van Diemen een begin gemaakt met het invoeren van Hymenoptera (zie tabel 3).

Tabel 1. Overzicht kevers (Coleoptera) in de databank van het Natuurmuseum Brabant (opname 8 januari 2013).

Familie (15)

Nederlandse naam

Aantal
exemplaren

Aantal
soorten

Agyrtidae

dwergaaskevers

2

1

Carabidae

loopkevers

± 4.500

257

Dytiscidae

waterroofkevers

1136

75

Gyrinidae

schrijvertjes

106

3

Haliplidae

watertreders

240

14

Hydrophilidae

spinnende
waterkevers

1247

68

Histeridae

spiegelkevers

362

37

Hydraenidae

waterkruipers

20

6

Leiodidae

truffelkevers

615

47

Noteridae

diksprietwaterkevers

59

2

Paelobiidae

pieptorren

63

1

Ptiliidae

veervleugelkevers

88

6

Scydmaenidae

valse knotskevers

38

8

Silphidae

aaskevers

376

16

Staphylinidae

kortschildkevers

760

56


                              Totaal

± 9.612

597

Tabel 2. Overzicht vliegen
en muggen (Diptera) in de databank van het Natuurmuseum Brabant (opname 8
januari 2013).

Familie (53)

Nederlandse naam

Aantal
exemplaren

Aantal
soorten

Asilidae

roofvliegen

671

38

Asteiidae

-

7

2

Athericidae

waterdazen

10

2

Aulacigastridae

-

1

1

Bibionidae

rouwmuggen

264

13

Bombyliidae

wolzwervers

62

18

Calliphoridae

bromvliegen

273

23

Camillidae

-

1

1

Campichoetidae

-

4

1

Clusiidae

-

3

2

Conopidae

blaaskopvliegen

200

17

Diastatidae

-

15

4

Dolichopodidae

slankpootvliegen

480

89

Drosophilidae

fruitvliegen

213

33

Dryomyzidae

-

20

2

Empididae

dansvliegen

617

75

Gasterophilidae

paardenhorzels

1

1

Helcomyzidae

-

4

1

Heleomyzidae

[incl. Trixoscelidinae]

afvalvliegen

211

29

Hippoboscidae

luisvliegen

90

8

Hybotidae

-

226

42

Hypodermatidae

builenhorzels

1

1

Lauxaniidae

-

366

32

Lonchaeidae

-

69

11

Lonchopteridae

-

116

2

Megamerinidae

boomschorsvliegen

4

1

Micropezidae

spillebeenvliegen

48

5

Muscidae

echte vliegen

463

78

Oestridae

horzels

3

2

Pallopteridae

bloemvliegen

53

9

Periscelididae

-

19

2

Phoridae

bochelvliegen

42

13

Piophilidae

kaasvliegen

38

4

Pipunculidae

oogkopvliegen

22

12

Platypezidae

breedvoetvliegen

15

6

Platystomidae

prachtvliegen

79

2

Pseudopomyzidae

-

1

1

Psilidae

wortelvliegen

85

11

Rhagionidae

snipvliegen

174

12

Rhinophoridae

pissebedvliegen

4

4

Sarcophagidae

dambordvliegen

126

22

Scatophagidae

drekvliegen

179

25

Sciomyzidae

slakkendoders

419

41

Sepsidae

wappervliegen

185

16

Stratiomyidae

wapenvliegen

451

31

Syrphidae

zweefvliegen

4.413

251

Tabanidae

dazen

776

46

Tachinidae

sluipvliegen

205

48

Tanypezidae

langpootvliegen

4

1

Tephritidae

boorvliegen

211

35

Therevidae

viltvliegen

110

9

Ulidiidae

prachtvliegen

68

8

Xylomyidae

-

1

1


                      Totaal

12.123

1.144

Tabel 3. Overzicht wespen,
mieren en bijen (Hymenoptera) in de databank van het Natuurmuseum Brabant
(opname 8 januari 2013).

Familie (1)

Nederlandse naam

Aantal
exemplaren

Aantal
soorten

Apidae s.l.

bijen

71

2

Een man van de zweefvlieg Meliscaeva cinctella op Gewone berenklauw (Foto Marjolein Oosthoek)

Bijschrift foto 2.Een man van de zweefvlieg Meliscaeva cinctella op Gewone berenklauw (Foto Marjolein Oosthoek).

Entomologische publicaties van leden 

  • Bogaers, G., T. Peeters & R. Vereijken (red.), 2012. 75 Jaar KNNV-afdeling Tilburg. Veranderingen in natuur en natuurstudie. - KNNV-afdeling Tilburg, 192 p.
  • Broek, R. van den, 2012. Roofvliegen op kalkgraslanden. - De Vliegenmepper 21 (2): 6-9.
  • Felix, R., 2012. Waarnemingen aan de Duitse zandloopkever (Coleoptera: Carabidae: Cylindera germanica). - Entomologische Berichten 72 (6): 278-287.
  • Felix, R.F.F.L., J. Farkač & A.S. Suleiman, 2012. Annotated checklist of the Carabidae (Coleoptera) of the Socotra Archipelago. - Acta Entomologica Musei Nationalis Pragae 52 (supp. 2): 75-106. 
  • Haelewaters, D., P. van Wielink, J.W. van Zuijlen, A. Verbeken & A. De Kesel, 2012. New records of Laboulbeniales (Fungi, Ascomycota) for The Netherlands. - Entomologische Berichten 72 (3): 175-183.
  • Noordijk, J. & T.M.J. Peeters (red.), 2012. Bijen - bedreigingen, biologie en bescherming. - Entomologische Berichten 72 (1-2): 1-149.
  • Peeters, T., 2012. Het jaar van de bij. - De Oude Ley 34 (2): 15-16.
  • Peeters, T.M.J., H. Nieuwenhuijsen, J. Smit, F. van der Meer, I.P. Raemakers, W.R.B. Heitmans, C. van Achterberg, M. Kwak, A.J. Loonstra, J. de Rond, M. Roos & M. Reemer, 2012. De Nederlandse bijen (Hymenoptera: Apidae s.l.). - Natuur in Nederland 11, Naturalis Biodiversity Center & European Invertebrate Survey - Nederland, Leiden, 544 p.
  • Peeters, T.M.J., I. Raemakers, J. Kuper, A. Ovaa & T. van Noordwijk, 2012. Steilwandjes bij Bemelen, een voor bijen onmisbaar onderdeel van het hellingschraallandcomplex. - Natuurhistorisch Maandblad 101 (9): 164-169.
  • Stuke, J.H., A. van Eck, G. Pennards, & J.M. Almeida, 2012.
  • The Conopidae (Diptera) of mainland Portugal. - Boletín de la Sociedad Entomológia Aragonesa (S.E.A.) 51: 191-194. 

Nagenoeg alle leden namen deel aan inventarisaties in De Kaaistoep. Diverse leden droegen bij aan het Kaaistoepverslag. In het jaarverslag over het onderzoek in de Kaaistoep in 2011 (verschenen in maart 2012) stonden maar liefs 10 bijdragen waarin arthropoden een hoofdrol spelen.

Verder zitten Laurens van der Leij & André van Eck in de redactie van De Vliegenmepper, nieuwsbrief van de sectie Diptera van de NEV en zit Theo Peeters in de redactie van nieuwsbrief HymenoVaria van de sectie Hymenoptera van de NEV. Uiteraard levert ook dat schrijfwerk op, hetgeen hier niet apart is opgenomen. 

Overige activiteiten van werkgroepsleden
Van afzonderlijke leden kunnen we tevens nog onderstaande activiteiten noteren: 

  • Cor Borghouts determineerde Isopoda (pissebedden), Chilopoda (duizendpoten) en Diplopoda (miljoenpoten) uit potvallen verzameld op vliegveld Gilze Rijen.
  • Reinoud van den Broek heeft in 2012 een inventarisatie gedaan van roofvliegen op de Kampina (met name Balsvoort en Banisveld) en heeft meegewerkt aan het barcodeproject van EIS/Naturalis.
  • André van Eck is op verzoek van Guido Stooker mee op veldbezoek in de Dongevallei geweest, om Guido op het gebied van Diptera te ondersteunen. Ook heeft André in november een eerste monstering gedaan, in hetzelfde gebied, naar waterwantsen. Materiaal uit deze monstername zal worden gedeponeerd in de collectie van het Natuurmuseum.
  • Ron Felix werkt verder aan de Carabidae van Socotra, Yemen en het Arabisch schiereiland en aan de nieuwe loopkevertabel voor Nederland en België. Verder blijft hij nog in De Kaaistoep monsteren door te zeven en met speciale bodemvallen te gaan werken.
  • Theo Peeters werkt o.a. aan publicaties van de angeldragers van De Kaaistoep en de bijen en wespen van Midden-Brabant.
  • Paul van Wielink gaf diverse lezingen over de biodiversiteit in De Kaaistoep, en leidde daar groepen rond. Ook verzorgde hij bemonsteringen van de Oude Leij voor documentairemakers en omroep Brabant. Op de wintervergadering van de NEV gaf hij een lezing over ‘insecten op licht’ waarover in 2013 ook een publicatie zal verschijnen. Voor de Groen-cursus gaf hij avondlezingen en excursies met als onderwerpen insecten en waterbeestjes.

Theo Peeters

Deel deze pagina