Deze dag bezoeken ver achtereenvolgens Kappersbult, Hemrik, Lappenvoort en Friese Veen bij de benedenloop van de Drentse Aa   
Onder de kop Drentse Aa.pdf vind je een overzicht van de waarnemingen door André Hospers

startgroep

Dit keer waren we te gast in de gebieden van Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten. Roel kent de gebeiden vanuit natuurbeheer voor Natuurmonumenten, Uko vanuit zijn werk voor het waterschap Hunze en Aa's.
Op de achtergrond van de foto het gebied Kappersbult, dat we als eerste wilden bezoeken.

beleidskaart

Vooraf kregen we de nodige achtergrondinformatie om het gebied te begrijpen.
Kappersbult is in feite een beekduin. Het steekt met een hoogte van pakweg 2 tot 3 meter net boven de omgeving uit. Samen met het ven dat in de bossages ligt, zorgt dit voor een gebied met interessante gradiënten zoals we later zullen zien. Bij veel watertoevoer van de Drentse Aa fungeert het gebied als retentiebekken. Dat betekent dat er geregeld enig slib wordt wordt aangevoerd, waardoor een zekere eutrofiëring plaatsvindt. Aan de plantensoorten (Kleine zegge) te zien lijkt het dat het meeste slib achterblijft in een strook van 50-80 meter van de beek.
Daarnaast is er nog altijd waterwinning in de nabijheid. Wel wordt er nu door meerdere partijen nagedacht om de grondwaterwinning in dit gebied terug te brengen tot nul. Als compensatie zou het benodigde water als oppervlaktewater mogelijk kunnen worden onttrokken aan de Hunze . Verder grenst het terrein aan de Iedermadenpolder, een vrij kort geleden opnieuw ingericht landbouwgebied. Als gebieds- en waterbescherming is een sloot gegraven om het landbouwwater te scheiden van het schone water van Kappersbult.

het gebied van de Kappersbult is door de jaren heen zorgvuldig beheerd en niet echt aangetast. Daarmee fungeert het als een referentie voor de ontwikkeling van de nabijgelegen polder Lappenvoort van Natuurmonumenten.

kappersbultnat

Oppervlakkig gezien een monotoon terrein met veel Grote zegge (Carex flacca).
Toch is het bij nadere beschouwing een rijk gebied met onder andere Moeraskartelblad (Pedicularis palustris). Dit is zelfs een van de betere vindplaatsen in Drente.

Verder Veenpluis (Eriophorum angustifolium) , Dotter, Wateraardbei (Potentilla palustris), Waterkruiskruid (Senecio aquaticus), Kleine valeriaan (Valeriana dioica), Blauwe knoop (Succisa pratensis), Sterzegge (Carex echinata), Kruipend zenegroen (Ajuga reptans), Waterdrieblad (Menyanthes trifoliata). Verder naar de Drentse Aa vonden we Elzenzegge (Carex elongata), Brede orchis, Noordse zegge (Carex aquatilis), Tweerijige zegge (Carex disticha), Schildereprijs (Veronica scutellata), Bleekgroene muur.

Dit alles geeft aan dat er in het gebied veel gradiënten te vinden zijn op een kleine afstand van elkaar.

Vanwege het Libellenjaar hebben we met extra andacht gekeken naar de vliesvleugeligen.
De oogst was: Grote roodoogjuffer ((Erythromm najas), Blauwe breedscheenjuffer (Platycnemis pennipes), Lantaarntje(Ischnura elegans), Glassnijder (brachytron pratense), Variabele waterjuffer (Coenagrion pulchelium en zowel man als vrouw Weidebeekjuffer (Calopterix splendens).

De lijst met vogelwaarnemingen:
Koekoek (Cuculus canorus), Fitis (Phylloscopus trachilus), Boompieper (Anthus trivialis), Buizerd (Buteo buteo), Tureluur (Tringa totanus), Zwartkop (Sylvia atricapilla), Rietgors (Emberiza pallasi), Sprinkhaanzanger (Locustella naevia, Gekraagde roodstaart (Phoenicurus phoenicurus), Zanglijster (Turdus philomelos) , Merel (Turdus merula), Winterkoning (Troglodytes troglodites), Kievit (Alouda arvensis), Bosrietzanger (Acrocephalus palustris), Tuinfluiter (Sylvia borin), Grutto (Limosa limosa), Wulp Numenius arquata).

Hemrik

Hemrik
Het volgende gebied was de Hemrik, een klein reservaat van Gronings Landschap.
In dit gebiedje ligt nog een oude loop van de Drentse Aa, die oorspronkelijk in dit deel nogal breed uitwaaierde.

De Hemrik heeft ook nogal te lijden onder de waterwinning. Enkele winputten zijn vrij dichtbij gesitueerd. Voor de waterwinning werd gestart, was dit een open ontoegankelijk een erg nat gebied. Nu ziet het er tamelijk verdroogd uit, op enkele kleine delen na. Aan de plantengroei te zien zou er wat kalk moeten zitten, mogelijk uit ondergelegen de keileemlaag.

moerasoerwoud

Interessant was het deel bij de oude waterloop van de Drentse Aa. Hier vonden we een vrijwel ondoordringbaar stukje oermoerasbos, met onder andere de Grote boterbloem (Ranunculus lingua).
Zou Drente ooit meer van dit soort bossen hebben gehad?

Polder Lappenvoort
Deze polder is in ontwikkeling.
Naast Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer zijn er ook nog delen in handen van particuliere eigenaren. Dit maakt een duidelijke aanpak niet gemakkelijk.
Hoe dan ook is men van plan om het gebied te gebruiken als retentiegebied voor water uit de Drentse Aa.

Lappenvoort
Dit relatief schone water wordt aangevoerd vanuit de beek onder het Noord Willemskanaal door naar de oude benedenloop van de Drentse Aa. In de afgelopen jaren is al geprobeerd het waterpeil iets op te zetten. Doordat nog een deel van het terrein als agrarisch land wordt gebruikt, is peilverhoging beperkt mogelijk.
Om tot een bruikbare oplossing te komen hebben de verschillende belangengroepen plus de overheden de koppen bij elkaar gestoken. om tot herschikking in het gebied te komen.
Dat Lappenvoort potentie heeft blijkt wel uit de vangst van een Kleine modderkruiper (Cobitis taenia).

Oosterland en Friese Veen
Aan de overzijde van het gebied wordt het water uitgeslagen. Hier liggen twee interessante percelen. Het eerste ligt onderaan de polderdijk. Het was ooit een wat drassig stukje grasland dat per ongeluk onder water is komen te staan doordat de molen enige tijd defect was.
Friese Veen
Door de goede waterkwaliteit ontwikkelt deze randzone zich voorspoedig tot een bijzonder terrein met broedgevallen van Waterral (Rallus aquaticus)en Roerdomp (Botaurus stellaris).

Vanaf de polderdijk is het terrein goed te overzien, waardoor betreding eigenlijk overbodig is.
Het Friese Veen is een uitgegraven veengebied. Ook hier vielen de legakkers ten prooi aan de zucht naar nog meer turf. De legakkers werden op den duur te smal, waardoor wind en golfslag er vat op kregen en het huidige meer ontstond.
Hoewel het gebied vroeger gebruikt is als vuilnisbelt, is het nu toch een fraai natuurgebied. Ook de waterkwaliteit is binnen de perken, zolang men niet roert in de bodem. Sanering van de plas en de randzone is een zeer kostbare zaak, waarbij de huidige natuurwaarden voor jaren zullen verdwijnen. Eigenaar Natuurmonumenten denkt momenteel na welke mogelijkheden er zijn. Het zou wel eens kunnen dat niets doen de beste optie is.

Er is een zich goed ontwikkelende populatie aan Slangewortel (Calla palustris) in de randzone, wat betekent dat het water zwak zuur is en licht in beweging is.
Duidelijk was dat het terrein rond de Kappersbult in goede indicatie geeft van wat er elders inhet gebied bereikt kan worden. Voorwaarde is wel dat we waterhuishouding wordt aangepast. Het water van de Drentse Aa lijkt schoon genoeg om de gewenste kwaliteit te bereiken. Afhankelijk van de ondergrond zal er een aardige variatie in biotopen tevoorschijn komen. Het gemaal is zodanig gesitueerd, dat het schone water van de Drentse Aa door het gehele gebied kan stromen alvorens uitgeslagen te worden.
De betrokken beheerders en eigenaren zien het belang van een goede ontwikkeling van de polder en hebben aangegeven tot een werkbare oplossing te willen komen. Een goede zaak!

Bijlage: 

Deel deze pagina