woensdag 27 maart 2019

Tekst en foto’s : Caroline Elfferich


De muskuseend is een exoot die zich graag ophoudt in onze woonomgeving. Dat maakt allerlei gevoelens los, van vreugde tot ergernis. Caroline Ellfich verdiept zich voor Natura in de groep muskuseenden die zich bij haar huis ophouden.

Op een dag kijk ik uit het keukenraam en zie een muskuseend kordaat onze voortuin in wandelen. Ik open de voordeur en vraag wat ze wil. De lichaamstaal van de zwijgzame eend spreekt boekdelen: ze heeft honger! Als ik enkele ogenblikken later met een boterham terugkom in de hal staat ze me daar al op te wachten. Het eerste contact is gelegd en daar zal het niet bij blijven… 
De muskuseend vestigt zich langs de slootkant vlakbij ons huis. Soms gaan mijn dochters en ik haar voeren als we oud brood over hebben. We noemen haar Kwebbeltje. Ze is vaak in gezelschap van twee Pekingeend mannen die een hecht koppel vormen. Als er maanden later twee mannelijke muskuseenden opduiken reageert Kwebbeltje aanvankelijk afhoudend. Maar het lukt ze om haar te verleiden en er volgt gezinsuitbreiding.

Muskuseend

 Kwebbeltje

Aaibare eendenkuikens

De kuikens van Kwebbeltje zijn erg tam. Ik zie een buurjongen op de grond zitten met een partij aaibare eendenkuikens op schoot. Muskuseenden broeden het hele jaar door als ze goed doorvoed zijn en ze leggen zo’n 14 eieren per nest. Hierdoor kan de populatie razendsnel groeien. Het merendeel van de kuikens verdwijnt echter als sneeuw voor de zon. Zelden zie ik kuiken-etende roofdieren. Slechts enkele malen betrap ik een kleine mantelmeeuw die in een oogwenk een jong eendenkuiken oppikt en ontvoert.
Er zijn nog andere gevaren voor muskuseenden in de bebouwde kom. Ze vertoeven veel op straten en onder auto’s en daardoor vallen er veel verkeersslachtoffers. Een vrouw uit de buurt vertelt me, dat ze tijdens het revalideren van haar beenbreuk dagelijks met pijn en moeite een ommetje liep rond het huizenblok. Een muskuseend kuierde dan gezellig met haar mee, onderweg slobberend in elk modderplasje waar ze langskwamen. De eend zorgde voor afleiding en gezelschap totdat ze werd doodgereden, tot groot verdriet van de revaliderende vrouw.

Beheerder van muskuseenden

Ondanks de aanzienlijke sterfte groeit ‘onze’ populatie naar een stuk of tien muskuseenden. Steeds vaker hoor ik klachten over de grote hoeveelheid stinkende poep op bestrating en de verkeershinder die de traag overstekende eenden veroorzaken. Dan belt er onverwacht een man bij me aan. Hij stelt zich voor als Ruud (Nootdorp-Ducks), beheerder van de vrij levende populatie muskuseenden in de gemeente Pijnacker-Nootdorp. Hij vertelt dat de gemeente bij klachten een handelaar inschakelde om muskuseenden af te voeren met onbekende bestemming. Dat vond hij onacceptabel, want hij is erg op de eenden gesteld.
In overleg met de Dierenbescherming en de gemeente heeft hij het beheer van de populatie muskuseenden op zich genomen. Hij houdt zo goed mogelijk rekening met de, vaak tegengestelde, belangen van bewoners en het welzijn van de eenden. Ruud zoekt alle nesten op en behandelt de eieren met maisolie, zodat ze niet meer uitkomen. Vlakbij mijn huis laat hij vijf nesten zien, die ik niet had opgemerkt. Ze zijn uitstekend verscholen onder dichte vuurdoornheggen en in hoekjes van tuinen. Het arbeidsintensieve beheer voert Ruud uit in zijn vrije tijd, hij krijgt er niet voor betaald.

 Muskuseend

Niet schuw, Kwebbeltje komt gewoon de tuin in

Kippen met platvoeten
Op een dag in december zie ik Kwebbeltje ernstig verzwakt in het gras liggen. Ze mist al haar slagpennen. Het is normaal dat eenden hun slagpennen tegelijkertijd ruien, maar december is daarvoor een slechte tijd. Ik breng haar bij de Wildopvang in Delft om aan te sterken. Na een maand plaats ik haar terug.

Sindsdien voer ik haar ‘s winters dagelijks bij met een bescheiden portie kippengraan. Alle andere muskuseenden eten mee. Voor dag en dauw liggen ze in onze voortuin te wachten. Aan hun witte poepjes is te zien dat ze in de winter erg weinig te eten hebben. Als ik naar de sloot loop met voer snelwandelen ze in een sliert achter me aan. Een buurman die me zo voorbij ziet komen zegt: “Het zijn net kippen met platvoeten.” Een passende benaming, want muskuseenden gedragen zich inderdaad net als kippen.

Geen muskusgeur
Muskuseenden leven in honkvaste groepjes met een sociale structuur. Vaak een mannetje met meerdere vrouwtjes. Ze beschikken over een uitgebreid arsenaal aan lichaamstaal en geluiden. Hoewel ze zich altijd in de buurt van water vestigen, scharrelen ze vrijwel uitsluitend op het land. Hun veren zijn onvoldoende waterdicht om langdurig te water te gaan.

De naam muskuseend vind ik trouwens niet zo passend. Nooit heb ik een vleugje muskusgeur geroken aan deze eenden, ook niet van heel dichtbij. Misschien is er sprake van een onjuiste vertaling van de Engelse naam ‘Muscovy Duck’. Een betekenis van ‘Muscovy’ is muscoviet, een glanzend mineraal (glimmer). Dit zou kunnen verwijzen naar de metaalglans op de zwarte veren van muskuseenden.

Muskuseend

Nieuwsgierig en ondernemend.

Plotselinge verhuizing

Enkele jaren gaan voorbij. Het aantal muskuseenden in onze straat neemt langzaam af. Dan ligt er in het najaar van 2018 opeens eentje met afgebeten kop in de straat. Ik bel Ruud. Hij vertelt dat de afgelopen maanden veel muskuseenden zijn doodgebeten in het dorp. Hij is gaan posten en heeft de dader gezien: een vos! Het uitsterven gaat opeens heel hard en dat voelt niet goed. Ruud vangt nog dezelfde dag het resterende viertal en brengt ze naar een veilige plek. Een ingrijpende verhuizing voor onze eenden. Het duurt maanden voordat ze aan een nieuw stekkie gewend zijn. Ik mis Kwebbeltje en haar compagnons, maar wens ze een mooie oude dag toe op de boerderij van mijn vriendin, die zich liefdevol over hen heeft ontfermt.

 


 

Vrij levende muskuseenden

De wilde voorouders van de muskuseend (Cairina moschata) leven in tropische bossen van Midden-Amerika. Al eeuwenlang worden muskuseenden gefokt voor vlees en eieren. Deze gedomesticeerde vogels, ook wel Kaapse eenden genoemd, zijn meestal zwart met wit. Maar ze kunnen ook lichtbruin zijn of grijs. Aan de kop hebben ze kale rode huid. Elk individu ziet er anders uit. De mannetjes zijn veel groter dan de vrouwtjes.

Zo’n twintig jaar geleden vestigden zich op allerlei plekken in Nederland vrij levende muskuseenden, vooral bij vijvers en sloten in het stedelijk gebied. Dit zijn ontsnapte of gedumpte hobbydieren. Ze kunnen goed vliegen en daardoor eenvoudig ontsnappen. Deze tamme vogels zijn te beschouwen als loslopende landbouwhuisdieren. Zonder bijvoeren overleven ze strenge winters niet. De rui en broedcyclus is niet afgestemd op het Nederlandse klimaat.

Muskuseenden scharrelen in tuinen en op straten. Als de populatie op een bepaalde plek groeit ontstaan al snel klachten van bewoners over het vertrappen of begrazen van tuinplanten, het poepen op bestrating en het in gevaar brengen van de verkeersveiligheid. Door hun land-gebonden levenswijze en gebrek aan schuwheid worden muskuseenden vaak dood gereden. Ze zijn bovendien een gemakkelijke prooi voor bijtgrage honden en andere roofdieren. Tegenwoordig worden veel populaties vrij levende muskuseenden in Nederland beheerd.

Muskuseend

 


 

 

 

Deel deze pagina